دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٣٠٧
بهیره ، شهری در شهرستان سَرگودها در ایالت پنجاب پاکستان . خرابه های شهر قدیمی بهیره بر کرانة غربی رود جهلُم / جهلوم در دامنة رشته کوههای بُراری به صورت تپه هایی باقی مانده که در مجموع آنها را «بهیراری »، «بُهیره ده » یا تپه های بهیره می گویند. نام دیگر آن جُبناتهنَگَر است (بالفور، ذیل مادّه ). شهر جدید روبه روی شهر قدیم بر کرانة شرقی رود قرار گرفته است . در ابتدا این شهر به نام راجای بَهدراسِین ، بهدروی نگر ( رجوع کنید به کانینگهام ، ١٨٧٢، ذیل «بَهداروَتی نگری ») بود. به گفتة کانینگهام ، این شهر مرکز حکومت سوفیتس ، از معاصران اسکندر، بود و در این محل اردوها مستقر و منتظر ورود کاروان قایقهای اسکندر شدند. میان آنجا و نیکایا ـ که در آنجا اسکندر پوروس (پادشاه پنجاب ) را شکست داد ـ سه روز راه بود (بالفور، همانجا).
فاـ هیان ، سیّاح چینی ، در ٤٠٠ میلادی به بهیره رفته و از همانجا از رود جهلم عبور کرده بود (همانجا). از بهیره سکه های هندوسَکائی و یونانی باکتریایی نیز به دست آمده است .
در قرن دهم ، بابُر * (متوفی ٩٣٧) ورود خود به بهیره ، قبایل اطراف آن و اوضاع آن روز شهر را ثبت کرده است ( بابُرنامه ، جاهای متعدد). او که ضمن نخستین حملة خود به پنجاب در ٩٢٥ وارد بهیره شده بود، برای اهالی آنجا مالیاتی به مبلغ چهارصد هزار شاهرخی تعیین کرد (همان ، ص ٣٨٣). وی نام قلعة بهیره ، را «جهان نما» نوشته است (همان ، ص ٣٨٤). شهر کنونی را شیرشاه سوری (متوفی ٩٥٢)، در ٩٤٦ یا ٩٤٧ در اطراف یک مسجد و مزار یکی از اولیا بنا نهاد. در زمان اکبرشاه گورکانی (٩٣٦ـ١٠١٤) ضرابخانة سکه های مفرغی در بهیره بود. در ١١٧٠ نورالدین ، سپهسالار احمدشاه درّانی (ابدالی )، به آن شهر حمله برد. سیکها این شهر را دوباره آباد کردند.
شهر بهیره ، طبق سرشماری ١٣٦٠ش / ١٩٨١، ٦٥٤ ، ٢٩ تن جمعیت داشته است ( > دایرة المعارف ورلد بوک < ، ج ١٥، ص ٩٤). کنده کاریهای روی چوب و ظروف مسی ، ساخت بهیره صادر می شود و شمشیرهای آن معروف است . بهیره کارهای سنگتراشی زیبایی نیز دارد ( > گزیده هایی از فرهنگهای جغرافیایی ناحیه و ایالات پنجاب (پاکستان ) < ، ج ٢، ص ٣٣٣).
منابع :
(١) Ba ¦bur, Emperor of India, Ba ¦bur-na ¦ma=Memoirs of Ba ¦bur , tr. Annette Susannah Beveridge, New Delhi ١٩٧٩;
(٢) Edward Balfour, The cyclopaedia of India and of eastern and southern Asia , London ١٨٨٥, repr., Graz ١٩٦٧-١٩٦٨, s.v. "Bhira";
(٣) Cunnigham, The ancient geography of India , vol. I, London ١٨٧١;
(٤) idem, Archaeological survey of India , vol. II, Calcutta ١٨٧٢;
(٥) Extracts from the district & states gazetteers of the Punjab ) Pakistan ), Lahore ١٩٨٣;
(٦) W. W. Hunter, Imperial gazetteer of India , vol. II, London ١٨٦٥;
(٧) The World book encyclopedia , London ١٩٩٥.
(٨) / یارمحمدخان ، تلخیص از ( د. اردو ) ؛
با اضافاتی از ( د. ج . اسلام ) /