بهنام ، عیسی ، باستان شناس معاصر، از بنیانگذاران رشتة باستان شناسی دانشگاه تهران و از پایه گذاران موزة مردم شناسی . در ١٢٨٥ ش ، در عودلاجان از محلات قدیمی تهران به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی را در مدرسة آلیانس و تحصیلات متوسطه را در دبیرستانهای تهران به پایان رسانید. در ١٣٠٨ ش ، در نخستین گروه دانشجویان رشتة باستان شناسی به فرانسه اعزام شد و در مدت هشت سال اقامت خود در فرانسه ، دورة تحصیلی مدرسة لوور را در باستان شناسی پیش از تاریخ به پایان برد و به اخذ درجة لیسانس از دانشکدة ادبیات در همین رشته و درجة دیپلم از مؤسسة هنر و باستان شناسی توفیق یافت ( کیهان فرهنگی ، ص ٤٤؛ مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران ، ص ١٩٣). در ١٣١٦ ش ، وزارت فرهنگ او را برای افتتاح موزة ایران باستان به ایران فراخواند و بدین جهت بهنام نتوانست رسالة دکتری خود را به پایان رساند ( مجلة دانشکده ...، همانجا). در ١٣١٨ ش ، به همراه علی سامی ، مأمور کاوش در تخت جمشید شد (معصومی ، ص ٢٧، ٤٦)، و از همین سال تا ١٣٢٥ ش ، موزه دار ایران باستان بود ( مجلة دانشکده ...، همانجا). در ١٣١٩ ش ، به خدمت وزارت فرهنگ در آمد و به جای اشمیت ، ریاست هیئت علمی تخت جمشید را بر عهده گرفت . در ١٣٢٠ ش ، به تدریس در دانشگاه تهران پرداخت و رشتة باستان شناسی را پایه گذاری کرد. وی چندی نیز منشیگری و مترجمی سفارت افغانستان در تهران را بر عهده داشت ( کیهان فرهنگی ، همانجا؛ صالح ، ص ٧٦٠). در ١٣٣٣ش ، با اخذ درجة معادل دکتری از شورای دانشگاه تهران ، به دانشیاری دانشکدة ادبیات و پس از آن به استادی ارتقا یافت ( تمدن ایرانی ، یادداشت روکش جلد؛ مجلة دانشکده ...، همانجا). وی ٢٣ سال در دانشگاه تدریس کرد، و در نهم آذرماه ١٣٦٣، در تهران درگذشت ( کیهان فرهنگی ، همانجا).

عیسی بهنام از چهره های سرشناس بین المللی در باستان شناسی و هنر ایران به شمار می آمد و نشانهای علمی بسیاری از دانشگاههای معتبر بین المللی دریافت کرد. وی در برگزاری نمایشگاههای آثار ایران در پاریس در ١٣٤٩ و ١٣٥٠ ش و همچنین نمایشگاههایی در بروکسل و نمایشگاه نقاشی ایران در مسکو در ١٣٥٢ و ١٣٥٣ ش ، نقش به سزایی داشت و به سبب علاقه ای که به مطالعه و معرفی فرهنگ و سنتهای بومی ایران داشت ، موزة مردم شناسی را پایه گذاری کرد ( کیهان فرهنگی ، همانجا؛ مجلة دانشکده ...، همانجا).

بهنام بیشتر وقت خود را به تألیف و ترجمة کتابهای معتبری در زمینة ایران شناسی گذرانید. برخی از آثار وی عبارت اند از: تألیف تاریخ صنایع و تمدن مردم فلات ایران پیش از تاریخ (١٣٢٠ ش ، تهران ) و تاریخ صنایع اروپا در قرون وسطی (١٣٢٧ ش ، دانشگاه تهران )؛ ترجمه های تمدن ایرانی (١٣٣٧ ش ، بنگاه ترجمه و نشر کتاب )؛ هنر ایران : ماد و هخامنشی (١٣٤٦ ش ، بنگاه ترجمه و نشر کتاب )؛ باستان شناسی ایران باستان (١٣٤٥ ش ، دانشگاه تهران ؛ مشار، ج ١، ستون ٤٤٠، ٧١٩، ٩٥٠). بیشتر آثار بهنام به صورت مقاله تدوین شده است . این مقالات در زمینه های باستان شناسی ، تاریخ و هنر است که در مجله های مختلفی چون هنر و مردم ، سخن ، پیام نوین و ایران امروز نشر یافته است ( مظلوم کیسمی و طالبی صومعه سرایی ، جاهای متعدد).

منابع :
(١) تمدن ایرانی ، اثر چند تن از خاورشناسان فرانسوی ، ترجمة عیسی بهنام ، تهران ١٣٤٦ ش ؛
(٢) علی پاشا صالح ، «یادبود نویسندگان و دوستان »، آینده ، سال ١٠، ش ١٠ و ١١ (دی و بهمن ١٣٦٣)؛
(٣) کیهان فرهنگی ، سال ١، ش ٩ (آذر ١٣٦٣)؛
(٤) مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران ، سال ١٦، ش ١و٢ (مهر و آذر ١٣٤٧)؛
(٥) خانبابا مشار، فهرست کتابهای چاپی فارسی ، تهران ١٣٥٢ ش ؛
(٦) جنت مظلوم کیسمی و حسین فرامرز طالبی صومعه سرایی ، کتابشناسی موزه ، تهران ١٣٦٥ ش ؛
(٧) غلامرضا معصومی ، باستان شناسی ایران ، تهران ١٣٥٥ ش .

/ سوسن فرهنگی /

تصاویر این مدخل:
عیسی بهنام منبع :تمدن ایرانی ، عیسی بهنام ١٣٤٦ش