دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٢٩٦
بهمن میرزا ، بهاءالدوله ، فرزند فتحعلی شاه ، حاکم کاشان و یزد. در ١٢٢٦ به دنیا آمد (مهدیقلی هدایت ، ص ٥٥). در ١٢٥٢، بر اثر شکایت اهالی کاشان از حکومت عباسقلی خان جوانشیر، به حکومت آن شهر برگزیده شد (خورموجی ، ص ٢٥) اما محمدشاه در همان سال او را برکنار و مصطفی قلی خان سمنانی را حاکم کاشان کرد (رضاقلی هدایت ، ج ١٠، ص ٢٤٤). از این پس تا مدتی بهمن میرزا در رکاب همایونی بود (همان ، ص ١٧١) و در ١٢٥٤، به جای خانلر میرزا احتشام السلطنه ، پسر عباس میرزا، حاکم یزد شد
(بامداد، ج ١، ص ١٩٨ـ١٩٩).در ١٢٥٧، آقاخانِ * محّلاتی از پیشوایان فرقة اسماعیلیه ، که در هند، سند و کرمان مریدانی داشت ، در کرمان شورش کرد و چون مورد تعقیب قرار گرفت ، به مهریز یزد فرار کرد. بهمن میرزا با جمعی از سربازان یزدی ، عراقی و شقاقی و دو عراده توپ او را تعقیب کردند. نبردی بین آنان در قریة کالمند درگرفت و فرمانده سپاه بهمن میرزا، مصطفی قلی خان سمنانی ، شکست خورد. بهمن میرزا به یزد فرار کرد و آقاخان به کرمان و شهر بابک بازگشت (خورموجی ، ص ٢٨ـ٣٠؛ رضاقلی هدایت ، ج ١٠، ص ٢٤٩ـ٢٥١).
بهمن میرزا در زمان ناصرالدین شاه درگذشت . از او چهار پسر و دو دختر باقی ماندند. نوادگان او مصدر کار بودند و نام جهانسوز برخود نهادند (اعتمادالسلطنه ، ص ١٣٢، پانویس ). از بهمن میرزا یادداشتهایی که دارای غلطهای املایی است به جا مانده است (بامداد، ج ١، ص ١٩٩).
منابع :
(١) محمد حسن خان اعتمادالسلطنه ، صدرالتواریخ ، چاپ محمد مشیری ، تهران ١٣٥٧ ش ؛
(٢) مهدی بامداد، شرح حال رجال ایران در قرن ١٢و ١٣ و ١٤ هجری ، تهران ١٣٥٧ ش ؛
(٣) محمد جعفربن محمدعلی خورموجی ، حقایق الاخبار ناصری ، چاپ حسین خدیوجم ، تهران ١٣٦٣ ش ؛
(٤) رضاقلی بن محمد هادی هدایت ، ملحقات تاریخ روضة الصفای ناصری ، در میرخواند، تاریخ روضة الصفا ، ج ٨ ـ١٠، تهران ١٣٣٩ ش ؛
(٥) مهدیقلی هدایت ، گزارش ایران ، چاپ محمدعلی صوتی ، تهران ١٣٦٣ ش .
/ منیژه ربیعی /