بهار آزادی ، سکّه ، تنها مسکوک طلای قانونی در جمهوری اسلامی ایران و جایگزین سکّه های پهلوی سابق .

پس از انقلاب اسلامی ایران ، به پیشنهادِ (ش ٢٤٤٧٧، مورّخ ٢٣ر١٢ر١٣٥٧ ( ش ) ) وزارت امور اقتصادی و دارایی و با تأیید و دستور نخست وزیر دولت موقّت ، به مناسبت و یادبود نخستین بهار پیروزی انقلاب اسلامی ، اجازة ضرب انواع مسکوک طلای بهار آزادی صادر شد. یک روی این سکّه مزیّن بود به نام حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام ـ به سه بار تکرار «علی » به خطِ مَعقِلیِ تزیینی در داخل یک شش ضلعی ـ و قید عبارت «بانک ملّی ایران » در زیر آن ، و بر روی دیگر آن تصویر بارگاه حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام با عبارت «نخستین بهار آزادی » و تاریخ ١٣٥٨ ( ش ) منقوش بود. از آن پس ، انواع سکه های بهار آزادی (ربع ، نیم ، یک ، دو و نیم ، و پنج بهار) با همین طرح تولید می شد، با توجه به مادة ٥ قانون نحوة حفظ آثار و یاد حضرت امام خمینی رحمة الله علیه (مصوّب ١٤ر٨ر١٣٦٨ مجلس شورای اسلامی ) بانک مرکزی ایران موظّف گردید که تصویر بنیانگذار جمهوری اسلامی را بر یک طرف سکه های بهار آزادی به گونه ای مناسب نقش کند. ازینرو، بنابر پیشنهاد بانک مرکزی و موافقت وزارت اموراقتصادی و دارایی (موضوع نامة ش ٨٩٩٣/٥٣٦٨/٥٦، مورخ ١٩/٣/١٣٧٠) و به استناد بند ٢ قانون اصلاح قانون ضرب مسکوک طلا مصوّب ١٣٣٧ ش ، هیئت وزیران در جلسة مورخ ١٩ر٣ر١٣٧٠ (راجع به تغییر طرح سکة یک بهار آزادی ) چنین تصویب کرد: «بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مجاز است به مناسبت دومین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی (قدس سره ) سکة یادبود یک بهار آزادی را با مشخصات ذیل و طبق نمونه ای که در نهاد ریاست جمهوری نگهداری می شود ضرب نماید: ١) عیار طلا: ٩٠٠ در هزار؛ ٢) وزن سکّه : ١٣٥٩٨ر٨ گرم ؛ ٣) قطر سکّه ٢٢ میلیمتر؛ ٤) یک روی سکّه مزین به تصویر حضرت امام (قدس سره ) و قید سال ضرب (١٣٧٠) در ذیل تصویر؛ ٥) یک روی سکّه تصویر بارگاه حضرت امام رضا علیه السلام و قید عبارت «بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران » در بالای تصویر و عبارت «بهار آزادی » در پایین تصویر.» آنگاه مصوبة مذکور (با شمارة ٥٢٦٤/ت ١٠٦ه ، مورخ ٢٩ر٣ر١٣٧٠) جهت اجرا به بانک مرکزی جمهوری اسلام ایران ابلاغ گردید. بدینسان ، در دومین سال رحلت رهبر کبیر انقلاب اسلامی ، تنها طرح سکة یک بهار آزادی تغییر کرد و از آن پس (١٣٧٠ ش به بعد) سکه ها بر اساس آن مصوبه ضرب می شود.

معمولاً در هر سال ، انواع مسکوک بهار آزادی ، بر اساس مجوّزی که بانک مرکزی دارد، در ضرّابخانة این بانک تولید می گردد، زیرا وظیفة ضرب مسکوک طلا بنا بر تصویب شورای پول و اعتبار (جلسة مورخ ١٢ر٩ر١٣٤٠، به استناد بند (د) مادة ٤٠ قانون بانکی و پولی کشور) منحصراً بر عهدة بانک مرکزی ایران است . همچنین بر طبق بند (الف ) مادة ٦ آیین نامة ورود و صدور و معاملات طلا و نقره (مصوّب همان شورا در تاریخ ٢٢ر٤ر١٣٧٠ ش ) صدور مسکوک طلا از کشور به هر نحوی ممنوع است مگر توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران .

مسکوک طلای بهار آزادی ، از لحاظ مشخصات ، منطبق است بر قانون مسکوک طلا (مصوّب ٢٨ر١ر١٣٣٧ مجلس شورای ملّی ) و نیز قانون اصلاح قانون ضرب مسکوک طلا (مصوّب ٢٦ر١٢ر١٣٥٤ مجلس شورای ملّی ، ٢٢ر٢ر١٣٥٥ مجلس سنا). شکل این مسکوک بر اساس مادة دوم قانون ١٣٣٧ ش ، مدور و میزان عیار آن بر طبق مادة چهارم همان قانون عبارت است از ٩٠٠ در هزار طلای خالص و ١٠٠ در هزار مس یا آلیاژی از نقره و مس . حد ترخّص عیار آن نیز دو در هزار است . دیگر مشخصات کلی انواع سکه های بهار آزادی (بر اساس قوانین مذکور) به این قرار است :

مسکوک طلا وزن به گرم (طلای خالص ) قطر به میلیمتر حدترخّص وزن درهزار

ربع ٨٣٠٥٩٥٥ر١ ١٦ ١٠

نیم ٦٦١١٩١ر٣ ١٩ ٥

یک ٣٢٢٣٨٢ر٧ ٢٢ ٥

دو و نیم ٣٠٥٩٥٥ر١٨ ٣٠ ٥ر٢

پنج ٦١١٩١٠ر٣٦ ٤٠ ٢

منابع در متن مقاله آمده است .

/ حاجیه خانم خاوری /