دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢١٣١
بُویَهی ، ناصربن ابراهیم ، فقیه و شاعر شیعی قرن نهم . در اَحسا به دنیا آمد، در جوانی به جبل عامل رفت و تا آخر عمر در عَیناثا ساکن شد. چنانکه از شهرتش پیداست ، از نسل آل بویه است ؛ اجداد او مقبره ای خانوادگی در نجف دارند که به مقبرة السلاطین شهرت دارد (حرّعاملی ، ج ١، ص ١٨٧ـ ١٨٨؛ افندی اصفهانی ، ج ٥، ص ٢٣٢ـ٢٣٣). وی از شاگردان شیخ ظهیرالدّین عاملی (متوفی ٨٥٢) در عیناثا بود (امین ، ج ١٠، ص ٢٠٢) و از زین الدّین علی بن محمد بیاضی ، مؤلف الصراط المستقیم و جمال الدّین احمد عیناثی ، اجازة ( روایت ) داشت (آقابزرگ طهرانی ، ١٣٦٢ش ، ص ١٤٣؛ افندی اصفهانی ، ج ٥، ص ٢٣٥). مرگ او را بر اثر طاعون فراگیر در ٨٥٢ یا ٨٥٣ ذکر کرده اند (حرّ عاملی ، ج ١، ص ١٨٧؛ مدرّس تبریزی ، ج ١، ص ٢٨٩؛ قمی ، ج ٢، ص ٨٩؛ افندی اصفهانی ، ج ٥، ص ٢٣٤؛ امین ، همانجا).
مهمترین اثر بویهی ، شرحِ الابحاث المفیدة فی تحصیل العقیدة علاّ مه حلّی در کلام است که نسخة اصلی آن در کتابخانة آستان قدس رضوی نگهداری می شود (آقابزرگ طهرانی ، ١٤٠٣، ج ١٣، ص ٥٧). از دیگر آثار اوست : رساله ای جامع در حساب ؛ حاشیه بر قواعد علاّ مه ؛ و حواشی بسیار بر کتب فقه و اصول (مدّرس تبریزی ؛ امین ، همانجاها؛ افندی اصفهانی ، ج ٥، ص ٢٣٣). افندی در خزانة شیخ صفی در اردبیل ، نسخه ای از ذِکْری الشیعة فی احکام الشریعة اثر شهید اول ، محمدبن مکّی ، را با حواشی بویهی دیده که تاریخ کتابت حواشی ٨٥١ بوده است (افندی اصفهانی ، ج ٥، ص ٢٣٤). بویهی شعر نیز می سرود و نمونة اشعارش در ریاض العلما (همان ، ج ٥، ص ٢٣٣ـ٢٣٤) به نقل از حرّعاملی (همانجا) و نیز در اعیان الشیعه (امین ، همانجا) آمده است .
منابع :
(١) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی ، الذریعه الی تصانیف الشیعة ، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی ، بیروت ١٤٠٣/ ١٩٨٣؛
(٢) همو، طبقات اعلام الشیعة ، جزء ٦: الضیاء اللاّمع فی القرن التاسع ، چاپ علی نقی منزوی ، تهران ١٣٦٢ ش ؛
(٣) عبدالله بن عیسی افندی اصفهانی ، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء ، چاپ احمد حسینی ، قم ١٤٠١؛
(٤) محسن امین ، اعیان الشیعة ، چاپ حسن امین ، بیروت ١٤٠٣/ ١٩٨٣؛
(٥) محمدبن حسن حرّعاملی ، امل الا´مل ، چاپ احمد حسینی ، ج ١، بغداد ١٣٨٥/١٩٦٥؛
(٦) عباس قمی ، کتاب الکنی و الالقاب ، صیدا ١٣٥٧ـ ١٣٥٨، چاپ افست قم ( بی تا. ) ؛
(٧) محمدعلی مدرس تبریزی ، ریحانة الادب ، تهران ١٣٦٩ ش .
/ محمّدهانی ملاّ زاده /