دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٠٥٥
بوزجانی ، درویش علی ، صوفی خراسانی قرن دهم . نسبت او به بوزجان * است ، و وی از خادمان آستان شیخ احمد جام (متوفی ٥٣٦) و مرید خواجه عزیزالله نقشبندی (متوفی ٩٠٢) بوده است (بوزجانی ، روضة الریاحین ، مقدمة مؤیّد، ص ١٣ـ١٤). شجرة طریقت خواجه عزیزالله به واسطة سعدالدین کاشغری (متوفی ٨٦٠) و علاءالدین عطار (متوفی ٨٢٠) به سر سلسلة نقشبندیه ، خواجه بهاءالدین * نقشبند (متوفی ٧٩١)، می رسد (بوزجانی ، روضة الریاحین ، ص ١٢٤). بیش از این دربارة شرح حال و زندگانی او اطلاعی در دست نیست .
فهرست برخی از مصنّفات وی ، که از بیشتر آنها جز نام اطلاع دیگری باقی نمانده ، موجود است (رجوع کنید به نوشاهی ، ص ٢٢٦ـ٢٢٧). از جملة آثار اوست : احادیث اربعین به فارسی ؛ خزائن الاسرار ، به فارسی دربارة مذهب علما و صوفیه و حکما در معرفت ذات و صفات و افعال حق تعالی (دانش پژوه ، دفتر نهم ، ص ١٨؛ نوشاهی ، همانجا)؛ رشحات القدس فی شرح نفحات الانس به فارسی ، گزارشی از نفحات الانس من حضرات القدس عبدالرحمان جامی . بوزجانی در این گزارش حواشی جامی و شاگرد او عبدالغفور لاری (متوفی ٩١٢) را بر نفحات الانس عیناً نقل کرده است . بخش بدیع این گزارش ، شرح حال ٥٥تن از مریدان و بازماندگان شیخ احمد جام است که بوزجانی به قلم خود بر آنها افزوده است (گ ٣٩٢ـ٥٥٤). نیمة اول نسخة خطی این کتاب ، از آغاز نفحات تا پایان شرح حال شیخ ابوالقاسم بشر یاسین ، در کتابخانة مجلس شورای ملی به شمارة ٢٩٦٣ موجود است (ایران . مجلس شورای ملی . کتابخانه ، ج ١٠، بخش اول ، ص ٤٠٧ـ ٤٠٨)؛ روضة الریاحین به فارسی در شرح حال و مناقب شیخ احمد جام و فرزندان و نوادگان اوست (بوزجانی ، روضة الریاحین ، مقدمة مؤیّد، ص ٧).
منابع :
(١) ایران . مجلس شورای ملی . کتابخانه ، فهرست کتابخانة مجلس شورای ملی ، ج ١٠، بخش اول ، تألیف عبدالحسین حائری ، تهران ١٣٤٧ ش ؛
(٢) درویش علی بوزجانی ، رشحات القدس فی شرح نفحات الاُنس ، نسخة خطی کتابخانة مجلس شورای اسلامی ، ش ٢٩٦٣؛
(٣) همو، روضة الریاحین ، چاپ حشمت مؤید، تهران ١٣٤٥ ش ؛
(٤) محمدتقی دانش پژوه ، نسخه های خطی ، دفتر نهم ، تهران ١٣٥٨ ش ؛
(٥) عارف نوشاهی ، «دو یادداشت دربارة شیخ احمدجام »، آینده ، سال ١٨، ش ١ـ٦ (فروردین ـ شهریور ١٣٧١).
/ عارف نوشاهی /