بنیاد فرهنگ تاجیکستان ، کانونی در شهر دوشنبه ، پایتخت جمهوری تاجیکستان . بحران فرهنگی در قلمرو اتحاد جماهیر شورویِ سابق که ریشه در نظام کمونیستی داشت ، در دهة هشتاد قرن بیستم میلادی به اوج خود رسید. برای مقابله با این بحران ، روشنفکرانی به میدان آمدند که دیمتری لیخاچیوف در شوروی و بانو گل رخسار در تاجیکستان ، از سران آنان محسوب می شدند. بنیاد فرهنگ تاجیکستان که رسالتش نجات مردم از بحران فرهنگی بود، در ١٣٦٦ش /١٩٨٧ به عنوان بخشی از بنیاد فرهنگ اتحاد شوروی ، به وجود آمد و در مهر ١٣٧٠/ اکتبر ١٩٩١، طبق آیین نامه ای ، استقلال خود را اعلام کرد (کمال ، ص ١٠).

بنیاد فرهنگ تاجیکستان در مدتی نسبتاً اندک ، کار فراوانی انجام داده و در جامعة فرهنگی تاجیکستان جایگاهی شایسته یافته است .درنتیجة تلاشهای آن ، سازمانهای فرهنگی «احیای یغناب » (برای حفظ فرهنگ بازماندگان سغدیان باستانی )، «هاویریم » ویژة یهودیان تاجیکستان ، «آلان » ویژة قوم آسها تأسیس یافته اند (پانفیل اُوف ، ص ١٥؛ گاوری یل اوف ؛ حسین ، ١٩٩١، ص ٤؛ کمال ، همانجا).

از مهمترین وظایف بنیاد، همکاری سودمند آن با کانونهای فرهنگی ایران بوده است ، چنانکه در ١٣٦٩ ش / ١٩٩٠، پیش از فروپاشی اتحاد شوروی ، جشنوارة فیلمهای ایرانی را تشکیل داد، و در پی آن ، نمایشگاه کتاب و آثار خوشنویسان و مینیاتورسازان و صنایع دستی ایرانی را برگزار کرد (حسین ، ١٩٩٠؛ نجات ، ص ٤؛ رحیم ؛ کمال ، همانجا). در پاییز ١٣٧١ش / ١٩٩٢ نیز مجمع جهانی اوستاشناسان را برپا کرد که در آن دانشمندان ایرانی نیز حضور فعال داشتند (نجات وسنگین ، ص ٣ـ٤).

بنیاد فرهنگ تاجیکستان همراه با شهرداری دوشنبه ، جایزة سالانة مشترکی ، با عنوان «احیا»، جهت رشد فرهنگ و ترویج آداب و سنن مردمی ترتیب دادند که نخستین برندگان آن در ١٣٧٢ ش / ١٩٩٣ سهراب قربانف و انوشیروان بیکسیان ، سازندگان پیکرة حکیم ابوالقاسم فردوسی ، بودند که در میدان مرکزی شهر دوشنبه نصب شده است . همچنین ، بنیاد با همکاری شهرداری ، از ١٣٧٢ش / ١٩٩٣، آزمونی سالانه به نام «اثر سال » برای تقدیر از بهترین آثار ادبی ، ترتیب می دهد که در ایام نوروز برگزار می شود (کمال ، همانجا).

بنیاد فرهنگ تاجیکستان دارای کتابخانه ای غنی است که در تجهیز آن دانشمندان و ادیبان و نهادهای فرهنگی ایران نیز سهم داشته اند. در تالار ساختمان بنیاد، آثار هنری جوانان به نمایش گذاشته می شود. ممتازترین جوانانِ پژوهشگر و هنرمند، از کمک مادی و معنوی بنیاد بهره مند می شوند (گسین اُوا؛ کمال ، ص ١١).

از دیگر کارهای شایسته بنیاد گردآوری دستنویسهای نادر آثار پیشینیان از میان مردم است . تاکنون ، بیش از ٤٧٠ جلد کتاب گرانبها در فلسفه ، نجوم ، ریاضی ، دین ، ادبیات و...به پژوهشگاه میراث خطی اهدا شده است تا از آنها نگهداری و استفاده شود (کمال ، همانجا).

این بنیاد در مبادلة مطبوعات ، آثار موسیقی ، نقاشی و دیگر انواع هنر با سایر کشورها، بویژه ایران ، بسیار فعال است («مژده ها از تاجیکستان »، ص ٤؛ غلام اُوا؛ شاپور؛ «آغاز هفتة فرهنگی ایران »).

بنیاد دارای نشریه ای به نام فرهنگ است که هر دوماه یک شماره از آن منتشر می شود و به نشر آثار با ارزش پیشینیان و سخنوران ممتاز معاصر اختصاص دارد. ارمغان ، از انتشارات دیگر بنیاد است که با همکاری سفارتخانة جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستان طبع ونشر می شود (کمال ، ص ١٠).

منابع :

(١) "A ¦ gha ¦ z-e `Hafta-ye farhangi-ye Ira ¦ n'", Paya ¦ m-e Dushanbe, ١٣ Dec. ١٩٩٠;
(٢) Mierhaim Gavriela ¦ v, "`Ha ¦ verim' dar pahlu ¦ -ye du ¦ sta ¦ n", Ta ¦ jikista ¦ n-e Sa ¦ vet i ¦ , ٢٩ Dec. ١٩٩٠;
(٣) N.Ghula ¦ ma ¦ va, "Veseliye Kartinki", Vec § erniy Dush § anbe , ١٦ Nov. ١٩٩٠;
(٤) I. Guseyna ¦ va, "Stipendiati Bunya ¦ d-e Farhang", Sada ¦ -ye mardom , ٢٩ Jan. ١٩٩١;
(٥) Mak ¤ sud Husayn, "Dar diya ¦ r-e Firdavs ¦ â ", Ta ¦ jikista ¦ n-e Sa ¦ vet i ¦ , ١٥ Aug. ١٩٩٠;
(٦) idem, "Yaghna ¦ b, Butam, Ku ¦ hista ¦ n, ba ¦ z Yaghna ¦ b", Ta ¦ jikista ¦ n-e Sa ¦ vet i ¦ , ٤ Apr. ١٩٩١;
(٧) Hamza Kama ¦ l, "Ta ¦ c § ara ¦ gh-e ma ـ rifat foru ¦ za ¦ n ba ¦ shad", Ta ¦ jikista ¦ n , no.٤-٦ (١٩٩٦);
(٨) "Muzhdaha ¦ az Ta ¦ jikista ¦ n", H ¤ aqiqat-e U ¦ zbakista ¦ n , (٨ Nov.١٩٩٠);
(٩) Da ¦ ra ¦ Naj a ¦ t, "Khayr-e mak ¤ dam du ¦ sta ¦ n", Ta ¦ jikista ¦ n-e Sa ¦ vet i ¦ , ٢٣ Nov. ١٩٩٠;
(١٠) Da ¦ ra ¦ Naja ¦ t va Aziz Sangin, "Pazho ¦ hishgar va ro ¦ shangar-e zam ¦ â n o a ¦ sma ¦ n-e nov ¦ â n", Ta ¦ jikista ¦ n-e Sa ¦ vet i ¦ , ٦ Dec. ١٩٩٠;
(١١) A ¦ leg Panfila ¦ v, "Ba ¦ r-e d ¦ â garsukhan az maktabha ¦ -ye Yaghna ¦ b", A ¦ mo ¦ zga ¦ r , (٢٠ Nov. ١٩٩٠);
(١٢) Samad Rah ¦ â m, "Ma ¦ panjaha ¦ -ye yak dast", Paya ¦ m-e Dushanbe, ٥ Jan. ١٩٩١;
(١٣) AhmadSha ¦ pu ¦ r, "Nama ¦ yish-e rasmha ¦ va kita ¦ bha ¦ ", Adabiya ¦ t va san ـ at , (٢٢ Nov. ١٩٩٠).

/ رحیم مسلمانیان قبادیانی /