دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٩٥٧
بنیاد شاهنامة فردوسی ، مؤسسة تحقیقاتی وابسته به وزارت فرهنگ وهنر وقت که در ١٣٥٠ش تأسیس شد، و نخستین مدیر آن مجتبی مینوی بود. هدف از تأسیس این بنیاد، طبق اساسنامة آن ، عبارت بود از آماده کردن تصحیح انتقادی شاهنامه و بررسی ادبی ، تاریخی ، اجتماعی و هنری آن . هیئت امنای بنیاد مرکب از مجتبی مینوی ، پرویز ناتل خانلری ، یحیی مهدوی ، سیدحسین نصر، عباس زریاب خویی ، محمدامین ریاحی و مهدی فروغ ، به ریاست وزیر فرهنگ و هنر وقت بود. بنیاد همچنین هیئت مشاورانی داشت مرکب از مجتبی مینوی ، عباس زریاب خویی ، سیدجعفر شهیدی ، احمد تفضلی ، علی رواقی و علی اشرف صادقی (برای مدتی ). اینان وظیفة بررسی نهایی متونی را که پژوهندگان بنیاد آماده می کردند، بر عهده داشتند.
برای آماده کردن تصحیح انتقادی متن شاهنامه چند تن از پژوهندگان به استخدام بنیاد درآمدند و مهمترین میکروفیلمهای نسخه های خطی شاهنامه گردآوری شد. از آنجا که تصحیح همة شاهنامه برنامه ای درازمدت بود، بنیاد بر آن شد که این کتاب را بخش به بخش آماده و منتشر کند. نخستین بخش ، داستان رستم و سهراب بود که به تصحیح انتقادی و با مقدمة مینوی در ١٣٥٢ش منتشر شد؛ بخش دوم : داستان فرود به کوشش محمد روشن در ١٣٥٤ش (بدون ذکر نسخه بدلها) منتشر شد؛ بخش سوم : داستان سیاوش که به کوشش مینوی و با همکاری محمد مختاری آمادة نشر شد ولی جلد اول آن (با مقدمة مهدی قریب ) چند سال پس از درگذشت مینوی (١٣٥٥ ش )، در ١٣٦٣ش و جلد دوم در ١٣٦٩ش منتشر گردید. این بخشها را ناشران گوناگون منتشر کردند.
در بنیاد شاهنامه دو تن از نقاشان هنرمند، جلیل ضیاءپور و بهروز گلزاری به نقاشی مجلسهای شاهنامه پرداختند. در حدود بیست تابلوی نقاشی آنان که بر اساس متن شاهنامه و نه بر پایه و تقلید تصاویر قدیمی ، کشیده شده بود، در سال ١٣٥٦ ش در مشهد به نمایش گذاشته شد و بعضی از آنها در جزوة راهنمای نمایشگاه چاپ و منتشر شد.
در سال ١٣٥١ ش بنیاد مجله ای به نام سیمرغ را بنیان نهاد که اساساً اختصاص به تحقیقات دربارة شاهنامه داشت و پنج شماره از آن (١٣٥١ـ١٣٥٧ ش ) منتشر گردید. پس از انقلاب اسلامی ١٣٥٧ بنیاد شاهنامه با یازده مؤسسة فرهنگی دیگر در مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی («پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی * » کنونی ) ادغام شد.
منابع :
(١) مهدی غروی ، سخنی کوتاه دربارة بنیاد شاهنامة فردوسی ، تهران ( بی تا. ) ؛
ابوالقاسم فردوسی ، شاهنامه ، چاپ جلال خالقی مطلق ،
(٢) با مقدمة احسان یارشاطر، نیویورک ١٣٦٦ـ١٣٦٩ ش ، ج ١، مقدمة انگلیسی ص ٩.
/ احمد تفضلی /