دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٩٣٠
بنومَخْلَد ، خاندانی مشهور از راویان و فقیهان اندلس . این فرمودة پیامبر صلّی اللّه علیه وآله وسلّم که «انا بُعِثتُ معلماً» (من آموزگار مبعوث شدم )، از طریق این خاندان ، با ده پشت پسر از پدر، نقل شده است . نامهای آنان به ترتیب از پسر به پدر مطابق با سند روایت چنین است : ابوالقاسم احمد، یزید، عبدالرحمان ، احمد، محمد، احمد مخلد، عبدالرحمان ، احمد، بقی بن مخلدبن یزید قرطبی (مقری ، ج ٢، ص ٥٧٥). هر چند شهرت این خاندان مرهون بقی * بن مخلد است ، اما نیای اعلای آنان ، مخلدبن یزید، نیز در ریُّه قاضی بود و در سلطنت امیر عبدالرحمان دوم در نیمة اول قرن سوم ، حکم می راند ( د. اسلام ، چاپ دوم ، ذیل «مخلد، بنو»). مقری (همانجا) به نقل از ابن حَیّان ، سلسله سند روایت مذکور را، به لحاظ کثرت روایت پسران از پدران ، بی نظیر دانسته است . فرزند بلافصل بقی بن مخلد، به نام احمد با کنیة اباعمر یا ابوعبدالله ، فقیه ، محدث و عارفی در اندلس بود که «قاضی الجماعه » شد و در ٣٢٤ درگذشت . (ضبی ، ص ١٦٠، ش ٣٨٥). ابوالحسن عبدالرحمان بن محمدبن احمدبن مخلدبن بقی نیز از این خاندان بوده است و از راویان به شمار می آید (همان ، ص ٣٤٤، ش ٩٨٤).
دو تن دیگر از این خاندان عبارت اند از: احمدبن محمدبن احمدبن بقی بن مخلد (٤٤٦ـ٥٣٢) مشهور به ابوالقاسم قرطبی ، فقیه و محدث قرن پنجم و ششم (همان ، ص ١٥٤، ش ٣٥٩)؛ ابوالقاسم بن بقی که ابوعبدالله محمدبن سراقه شاطبی (٥٩٢ ـ ٦٦٢) از او نقل حدیث کرده (مقری ، ج ٢، ص ٦٤) و اشعاری در مذمت دنیا از او حکایت شده است (همان ، ج ٣، ص ٢٢٨).
منابع :
(١) احمدبن یحیی ضبّی ، بغیة الملتمس فی تاریخ رجال اهل الاندلس ، مادرید ١٨٨٤؛
(٢) احمدبن محمد مقری ، نفح الطیّب ، چاپ احسان عباس ، بیروت ١٣٨٨/ ١٩٦٨؛
(٣) EI ٢ , s.v. "Makhlad, Banu ¦ " (by E. Levi-Provenµal).
/ محمدباقر کریمیان /