دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٩١٥
بَنُور ، شهری کهن در مشرق پنجابِ هند. در َ٣٤، ْ٣٠ عرض شمالی و َ٤٧، ٧٦ طول شرقی واقع است و بیش از چهارده کیلومتر تا اَنباله و ٣٢ کیلومتر تا سرهِند فاصله دارد. نام باستانیِ سانسکریتِ آن وَهنی یور بوده که طی قرنها به صورت بَنی یور و سرانجام بنور درآمده است . خرابه های بنور تا چَت * (شهر باستانی دیگری که ویرانه های آن باقی است )، در شش کیلومتری آن ، ادامه می یابد. نخستین بار بابُر ( متوفی ٩٣٧ ) از این شهر یاد کرده و گفته است که یاسمنهای سفید آن شهرت دارد و از آن عطر تهیه می شود که این کار هنوز هم ادامه دارد. بنابه روایات ، نام باستانی دیگر بنور، پُشپانَگَری و پُشپاوَتی (شهر گلها) بوده است که با نام کنونی آن شباهتی ندارد. در زمان
حکومت خاندان سادات (٨١٧ ـ ٨٥٥/ ١٤١٤ـ١٤٥١) ظاهراً این شهر اهمیت یافته است و حتی تا پیش از تأسیس پاکستان (٢٢ مرداد ١٣٢٦/ ١٤ اوت ١٩٤٧) بیشتر سکنة آن از سادات بوده اند. اینان ، همچون سادات بِلگرام ، نسب خود را به ابوالفرج واسطی می رساندند که گفته می شد، پس از کشتار مردم بغداد به فرمان هولاکو، ( متوفی ٦٦٣ ) در ٦٥٦، به هند مهاجرت کرده است . قبر ملک سلیمان خان ، پدر خَضرخان از حکّام خاندان سادات (٨١٧ ـ ٨٢٤/ ١٤١٤ـ١٤٢١)، تا ١٣٢٦ ش / ١٩٤٧، یعنی تا زمانی که مسلمانان محلی به طور جمعی به پاکستان مهاجرت کردند، در آنجا باقی بود. سیدآدم بنوری * (متوفی ١٠٥٣ در مدینه )، از «خلفا»ی طراز اول احمد سرهندی * ، اهل این شهر بود. بنور در اوایل قرن دوازدهم / هجدهم ، زیر سلطة شیخ بَنْده بَیْراگی که فردی ماجراجو بود قرار داشت و سپس به تصرف سیخها/ سیکهای سینگه پوریا درآمد. در ١١٧٧/١٧٦٣ آلا (آهله ) سینگه ، رئیس پاتیالا/ پَتیاله ( = ایالت سابق شمال غربی هند ) ، آن را تصرف کرد و تا ١٣٣٥ ش / ١٩٥٦، که این ایالت سرانجام به صورت ایالت جدید پنجاب شرقی درآمد، در دست بازماندگان وی باقی بود. این شهر با دو قلعه ، به نامهای مُغَل و سِکْه ، محافظت می شد که خرابه های آنها هنوز باقی است .
منابع :
(١) علمدار حسین واسطی ، حدیقة واسطیه ، نسخة خطی موجود در کتابخانة ایالتی رامپور؛
(٢) Abu'l-Fad ¤ l ـ Alla ¦ mi, A ¦ Ý i ¦ n-i Akbar ¦ â tr. H. Blochmann, I, ٣٩٣-٣٩٤;
(٣) Ba ¦ bur, Emperor of India, Memoirs of Baber , tr. Leyden and Erskine, ٣٠١;
(٤) Imperial Gazettee of India , ١٩٠٩, VI, ٤١٤.
/ بزمی انصاری ( د. اسلام ) /