دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٨٩٣
بنگاه مستقل آبیاری ، سازمانی برای توسعه و اصلاح امور آبیاری کشور. این بنگاه به موجب قانون مصوب ١٣٢٢ش در مجلس شورای ملی ، تحت نظارت وزارت کشاورزی ، تأسیس شد (بنگاه مستقل آبیاری ، ١٣٣٢ ش ، ص ٢٢٠؛ سازمان امور اداری و استخدامی کشور، بخش اول ، ص ب ). طبق مادة دوم همین قانون ، دولت مکلف شد که در سالهای ١٣٢٢ـ ١٣٣٢ ش ، ٠٠٠ ، ٠٠٠ ، ٤٥ ریال ، از طریق بانک کشاورزی و پیشه و هنر در اختیار بنگاه قرار دهد تا صرف توسعة امور آبیاری کشور گردد (بنگاه مستقل آبیاری ، همانجا؛ «بودجه و اعتبارات و عملیات بنگاه کل آبیاری »، سند مورخ ٢٨ر١٢/١٣٢٠ ش ، سازمان اسناد ملی ایران ، ش ٢٤٠٠٢٢٩٦٢). طبق مادة چهارم این قانون ، وظایف عمدة بنگاه عبارت بود از ایجاد سازمانی برای بررسی امور آبیاری کشور، بررسی و تکمیل ساختمانهای آبیاری و زهکشی ، یاری دادن به مالکان و دهقانان در سدسازی و زهکشی خاک ، و احداث چاههای آرتزین برای استفاده از آبهای زیرزمینی (بنگاه مستقل آبیاری ، ١٣٣٢ ش ، ص ٢٢٠ـ ٢٢١). بنگاه تا پایان ١٣٣١ش ، ٢١ طرح آبیاری اجرا کرد
که مهمترین آنها عبارت بود از : احداث سدهای کوهرنگ ، گلپایگان ، میانکنگی سیستان ، کرخه ؛ ایجاد تأسیسات آبیاری بندرعباس ، کارون ، و تأمین آب آشامیدنی تبریز (همان ، ص مقدمه ).
بنگاه مستقل آبیاری در جریان کار خود، از همکاری سازمان خواربار جهانی ( FAO ) و کمکهای فنی سازمان اقتصادی امریکا (اصل چهار) برخوردار بود (همو، ١٣٣٥ش ، ص ٤؛ «تقاضای دو حلقه چاه عمیق در بوشهر و جزیرة هِنگام از محل اعتبارات اصل چهار ترومن »، سند مورخ ١٣٣١ ش ، سازمان اسناد ملی ایران ، ش ٢٩٣٠٠١١٧) و در ١٣٣٦ش ، ٦٥٩ کارمند داشت که زیرنظر وزارت کشاورزی خدمت می کردند (جهان آرا، ص ١٨ـ ١٩، ٢٥، ٣٢).
در ١٣٤٣ ش ، با تصویبِ قانونِ تشکیل ادارة آب و برق (وزارت نیرو)، بنگاه مستقل آبیاری به این اداره پیوست و در ١٣٤٧ش رسماً از ارکان اصلی ادارة آب و برق شد (ایران ، وزارت نیرو، ص ١) و از آن پس با نام شرکتها و سازمانهای آب منطقه ای به وظایف خود ادامه داد، که تهیة طرحهای تأسیسات آب و نظارت بر اجرا و نحوة بهره برداری از آب ، از آن جمله بود (همان ، ص ١، ٥).
بنگاه مستقل آبیاری در دهة ١٣٣٠ـ١٣٤٠ ش نشریه ای به نام بنگاه مستقل آبیاری منتشر می کرد که حاوی اطلاعات و آمارهایی دربارة رودخانه ها، سدها، و منابع آبی ایران در آن سالها بود.
منابع :
(١) ایران . وزارت نیرو، تاریخچة تأسیس و تشکیلات سازمانی وزارت نیرو ، تهران ١٣٦٠ش ؛
(٢) بنگاه مستقل آبیاری ، «آمار سالیانة رودخانه ها»، مجلة بنگاه مستقل آبیاری ، ش ٧ (١٣٣٥ ش )؛
(٣) همو، «گزارش اقدامات تا پایان سال ١٣٣١»، مجلة بنگاه مستقل آبیاری ، ش ٤ (١٣٣٢ش )؛
(٤) غلامعلی جهان آرا، تاریخچة تشکیلات وزارت کشاورزی ، تهران ١٣٧٢ش ؛
(٥) سازمان امور اداری و استخدامی کشور، هدف ، وظایف و پستهای سازمانی وزارت کشاورزی ، بخش اول ، تهران ١٣٧٢ ش .
/ منیژه ربیعی /