دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٨٨٠
بÙنْشÙÙ†ÙØ¨ / Ø´Ùنْب / شَنَب / (ابن ابی شَنَب ) ، Ù…ØÙ…دبن العربی بن Ù…ØÙ…د، دانشمند Ùˆ ادیب معاصر الجزایری . نیاکان او، Ú©Ù‡ از Ø§ÙØ³Ø±Ø§Ù† سپاه عثمانی بودند، از زمان استقرار سپاهیان عثمانی در مصر، به این ناØÛŒÙ‡ آمدند Ùˆ جدّ ÙˆÛŒ ØŒ پس از بازنشستگی از ارتش عثمانی ØŒ در الجزایر ساکن شد. بن شنب در ١٠ رجب ١٢٨٦/٢٦ اکتبر ١٨٦٩ در تَقْبو، از روستاهای اطرا٠المدیه در نزدیکی الجزیره ØŒ به دنیا آمد. مادر ÙˆÛŒ از طوای٠ترک Ùˆ پدرش کشاورز بود (زرکلی ØŒ ج ٦ØŒ ص ٢٦٦Ø› د. اسلام ØŒ چاپ دوم ØŒ ذیل «ابن ابی شنب »). بن شنب نخست در مکتب ØŒ قرآن آموخت Ùˆ سپس در مدارس گوناگون الجزایر از جمله کالج المدیه (دبیرستان بن شنب کنونی ) دانشهای گوناگون مرسوم Ùˆ بویژه زبان ÙØ±Ø§Ù†Ø³Ù‡ را ÙØ±Ø§Ú¯Ø±Ùت ØŒ سپس در دانشکده تربیت معلم به ØªØØµÛŒÙ„ پرداخت . در ١٣٠٦/ ١٨٨٨ØŒ آموزگار شد. با آنکه طیّ سالیان بعد، بن شنب پیوسته در کار تدریس زبان ÙØ±Ø§Ù†Ø³Ù‡ ØŒ در مدارس گوناگون الجزایر بود، خود به ÙØ±Ø§Ú¯ÛŒØ±ÛŒ علوم دیگری همچون ØØ¯ÛŒØ« Ùˆ منطق Ùˆ الهیّات پرداخت Ùˆ بویژه در زمینة ÙØ±Ø§Ú¯ÛŒØ±ÛŒ زبانهای لاتین ØŒ اسپانیایی ØŒ آلمانی ØŒ ÙØ§Ø±Ø³ÛŒ Ùˆ ترکی کوشش بسیار کرد Ùˆ توانست این زبانها را در ØØ¯ Ø±ÙØ¹ نیاز Ùˆ بعضاً تسلط ÙØ±Ø§Ú¯ÛŒØ±Ø¯ (زرکلی Ø› د. اسلام ØŒ همانجاها؛ Ú©ØÙ‘اله ØŒ ج ١٠ØŒ ص ٢٨٩). از میان استادان او، رنه باسه ØŒ از همه بیشتر بر ÙˆÛŒ تأثیر داشت (کردعلی ØŒ ص ٣٤١). در ١٣١٦/ ١٨٩٨ شهرت علمی او بدان پایه رسیده بود Ú©Ù‡ به جای استادش ØŒ بن Ø³ÙØ¯ÛŒØ±Ù‡ ØŒ در دانشکدة ادبیات الجزیره به تدریس پرداخت . از این هنگام به بعد، بیشتر اوقات بن شنب صر٠تدریس در مراکز عالی علمی الجزایر شد. جز اینها، او بارها در کنگره ها Ùˆ مجامع علمی شرکت Ù…ÛŒ جست Ùˆ با بسیاری از خاورشناسان مشهور جهان همچون آسین پالاسیوس ØŒ گریÙینی ØŒ Ú©Ø±Ø§Ú†Ú©ÙˆÙØ³Ú©ÛŒ Ùˆ دیگران مکاتبه Ùˆ ارتباط داشت ( د. اسلام ØŒ همانجا). ÙˆÛŒ در ١٣٣٩/ ١٩٢٠ به عضویت ÙØ±Ù‡Ù†Ú¯Ø³ØªØ§Ù† دمشق (المجمع العلمی العربی بدمشق ) درآمد Ùˆ در ١٣٠٠Ø´ /١٩٢٢ دانشگاه الجزیره درجة دکتری دولتی را به ÙˆÛŒ اعطا کرد (همانجا؛ نویهض ØŒ ص ١٨٩). در ١٣٠٢Ø´ / ١٩٢٤ کرسی زبان Ùˆ ادبیات عرب در دانشگاه الجزیره ØŒ Ú©Ù‡ بعد از رنه باسه بی استاد مانده بود، به ÙˆÛŒ تعلق Ú¯Ø±ÙØª . در ١٣٠٦ Ø´ / ١٩٢٨ در Ù‡ÙØ¯Ù‡Ù…ین کنگرة خاورشناسان ØŒ در آکسÙورد، بن شنب نمایندة الجزایر بود Ùˆ در برخی دیگر از مجالس علمی جهانی نیز ØØ¶ÙˆØ± داشت (نویهض ØŒ ص ١٩٠). بن شنب در ١٦ دی ١٣٠٧/٥ Ùوریة ١٩٢٩ درگذشت .
وسعت اطلاعات علمی Ùˆ تلاش بی ÙˆÙ‚ÙØ© بن شنب در راه علم آموزی ØŒ مایة Ø´Ú¯ÙØªÛŒ بسیار بوده است ØŒ چندان Ú©Ù‡ Ú¯ÙØªÙ‡ اند در میان دانشمندان برخاسته از شمال Ø§ÙØ±ÛŒÙ‚ا، کسی همتراز ÙˆÛŒ نبوده است ( د. اسلام Ø› نویهض ØŒ همانجاها). Ù…ØÙ…دکردعلی (ص ٣٣٨ØŒ ٣٤١) Ú©Ù‡ شاهد سخنرانی بن شنب در کنگرة خاورشناسان بوده ØŒ از تسلط او به زبان ÙØ±Ø§Ù†Ø³Ù‡ سخن Ú¯ÙØªÙ‡ Ùˆ او را نمونة بسیار خوبی از عالمان مسلمانی دانسته Ú©Ù‡ با وجود اتّخاذ شیوة غربی در Ø·Ø±Ø Ù…Ø¨Ø§ØØ« علمی ØŒ هرگز در کردار از غربیان تقلید نمی کردند. پس از مرگ بن شنب ØŒ دانشمندان غربی چون ژرژ مارسه در > مجلة Ø§ÙØ±ÛŒÙ‚ایی < (١٩٢٩) ÙˆØ¢Ù„ÙØ±Ø¯ بÙÙ„ در > مجلة آسیایی < (آوریل Ù€ ژوئن ١٩٢٩)ØŒ دربارة زندگی Ùˆ آثار او، مقالاتی منتشر ساخته Ùˆ از وسعت علم ØŒ تلاش بی وقÙÙ‡ ØŒ ØØ³Ù† خلق Ùˆ عزم راسخ بن شنب ستایش کردند. همچنین برای تجلیل از مقام علمی ÙˆÛŒ ØŒ یادنامه ای ØªØØª عنوان کتاب ذکری ' الدکتور Ù…ØÙ…دبن ابی شنب ØŒ به کوشش عبدالرØÙ…ان جیلانی در١٣١٣ Ø´ / ١٩٣٤ در الجزایر انتشار ÛŒØ§ÙØª .
با آنکه بیشتر عمر بن شنب در تعلیم گذشت ØŒ بخشی از تلاشهای علمی او صر٠تألی٠و تصØÛŒØ آثار گوناگون Ùˆ غالباً در موضوعات راجع به ادبیات عرب شده است . Ùهرست کاملی از آثار او در یادنامة مذکور Ùˆ نیز مقالة Ù…ÙØµÙ„ دایرة المعار٠اسلام (چاپ دوم ) آمده است . از آن جمله Ù…ÛŒ توان به این آثار اشاره کرد:
الامثال العامّیة الدّارجة ÙÛŒ الجزائر وتونس والمغرب ØŒ با ترجمة ÙØ±Ø§Ù†Ø³Ù‡ ØŒ در سه جلد، پاریس ØŒ ١٩٠٤Ø› تصØÛŒØ نسخة خطی کتاب طبقات علماء Ø§ÙØ±ÛŒÙ‚یه ØŒ در > مجلة آسیایی < ØŒ ١٩٠٦Ø› تصØÛŒØ متن Ùˆ ترجمة البستان ÙÛŒ علماء تلمسان ØŒ اثر ابن مریم Ø› > Ø´Ø±Ø Ø§ØÙˆØ§Ù„ واشعار ابودَلامه ØŒ شاعر Ùˆ دلقک دربارعباسی < Ø› > «بررسی منابع اسلامی در کتاب کمدی الهی » < اثر دانته ØŒ به زبان ÙØ±Ø§Ù†Ø³Ù‡ (زرکلی ØŒ همانجا؛ کردعلی ØŒ ص ٣٤٠Ù€٣٤١Ø› نویهض ØŒ ص ١٩٠Ù€ ١٩١Ø› سرکیس ØŒ ج ٢ØŒ ستون ١٦٢٦). بن شنب در دایرة المعار٠اسلام (چاپ اول ) ØØ¯ÙˆØ¯ ٦٣ مقاله دارد. ÙˆÛŒ همچنین مقالات بسیاری به زبان ÙØ±Ø§Ù†Ø³Ù‡ Ùˆ عربی در مجلات گوناگون نوشته است ( د. اسلام ØŒ چاپ دوم ØŒ همانجا).
منابع : خیرالدین زرکلی ØŒ الاعلام ØŒ بیروت ١٩٨٦Ø› یوس٠الیان سرکیس ØŒ معجم المطبوعات العربیة والمعربة ØŒ قاهره ١٣٤٦/١٩٢٨ØŒ چاپ Ø§ÙØ³Øª قم ١٤١٠Ø› عمررضا Ú©ØØ§Ù„Ù‡ ØŒ معجم المؤلÙین ØŒ دمشق ١٩٥٧Ù€١٩٦١ØŒ چاپ Ø§ÙØ³Øª بیروت ( بی تا. ) Ø› Ù…ØÙ…دکردعلی ØŒ المعاصرون ØŒ چاپ Ù…ØÙ…دمصری ØŒ بیروت ١٤١٣/١٩٩٣Ø› عادل نویهض ØŒ معجم اعلام الجزائر ØŒ بیروت ١٤٠٠/ ١٩٨٠Ø›
EI ٢ , s.v. "Ibn Ab ¦ â Shanab" (by M. Hadj-Sadok).
/ گروه اسلام معاصر /