بلوشه ، ادگار، خاورشناس و ایران شناس معروف فرانسوی . گابریل ژوزف ادگار بلوشه در ١٢ دسامبر ١٨٧٠ در شهر بورژ متولد شد. دورة تحصیلات مقدماتی را با موفقیتهای درخشانی به انجام رساند (قزوینی ، ١٣٢٥ ش ، ص ١٤) و وارد مدرسة زبانهای شرقی * شد. عربی ، فارسی ، ترکی و هندی را فراگرفت (دهخدا؛ دایرة المعارف فارسی ؛ د.ا.د.ترک ، ذیل ماده ) و همچنین در مدرسة مطالعات عالی که در زمان ناپلئون سوم تأسیس شده بود و مرکز مطالعات ایران شناسی بود (اورکاد، ص ١٢، ٢٠)، تحصیل کرد و در همانجا از ١٨٩٥ تا ١٩٠١ به تدریس پرداخت . در ١٨٩٥، کتابدار کتابخانة ملی پاریس در بخش نسخ خطی و از ١٩٢٩ معاون آنجا شد. بلوشه در ١٩٢٨، نشان افتخار(لژیون دنور ) دریافت کرد (قزوینی ، ١٣٢٥ ش ، همانجا) و در ١٩٣٥ بازنشسته شد و در ٥ سپتامبر ١٩٣٧ در پاریس درگذشت ( ایرانیکا ذیل ماده ؛ د. ا. د. ترک ، همانجا).

آثار بلوشه نشانة بارزی از فعالیت و تلاش پیگیر و روحیة پژوهشگری اوست . اگرچه بلوشه در کتابداری تحصیلات دانشگاهی نداشت ، اما به جهت دقت و مهارت در فهرست برداری و شناسایی کتابهای شرقی و تألیف آثاری که تنوع ، عمق و وسعت دانش وی را می رساند، در بین خاورشناسان معتبر اوایل قرن بیستم ، جایگاه ویژه ای یافت . مهمترین کار وی ، فهرست برداری از کتابهای خطی کتابخانة ملی پاریس و تصحیح و ترجمة برخی از آنها بوده است .

فهرستهایی که بلوشه تهیه کرده عبارت اند از : > فهرست نسخ خطی شرقی ، عربی ، فارسی و ترکی شارل شفر < (١٩٠٠)؛ > فهرست نسخ خطی مزدایی (زند، پهلوی ، پارسی و ایرانی آیین زردشت ) < (١٩٠٠)؛ > صورت نسخ خطی عربی مجموعة دکوردمانش < (١٩٠٦)؛ > فهرست نسخ خطی عربی ، فارسی و ترکی که دکوردمانش به کتابخانة ملی اهدا کرده است < (١٩٠٩)؛ > صورت «مجموعة نسخ خطی مسلمانان » دکوردمانش < (١٩١٦)؛ > ملاحظاتی در باب نسخ خطی فارسی و عربی مجموعة مارتو < (١٩٢٣)؛ > فهرست نسخ خطی عربی که در سالهای ١٨٨٤ـ١٩٢٤ به دست آمده است < (١٩٢٥)؛ > فهرست نسخ خطی ترکی < در دو جلد (١٩٣٢ـ ١٩٣٣) و > فهرست نسخ خطی فارسی کتابخانة ملی < (١٩٠٥ـ١٩٣٤) ( ایرانیکا ، همانجا؛ قزوینی ، ١٣٢٥ ش ، ص ١٨).

بلوشه در تاریخ عرب نیز آثاری دارد؛ وی متن عربی و ترجمة النهج السدید و الدر الفرید فی مابعد تاریخ ابن عمید ، نوشتة مفضل بن ابی الفضائل را که تاریخ ممالیک مصر است با عنوان > مفضل بن ابی الفضائل : تاریخ سلاطین ممالیک < در مجلة پاترولوژیا اُریانتالیس در سه شماره منتشر کرد، همچنین السلوک لمعرفة الدول والملوک احمدبن علی مقریزی را با توضیحات تاریخی و جغرافیایی و بعضی از قسمتهای زبدة الحلب فی تاریخ حلب ابن عدیم را به فرانسه برگردانید و در ١٨٩٥ـ١٨٩٨ در > مجلة شرق لاتین < منتشر ساخت . در ١٩٠٢ > پرستش آفرودیت ـ آناهیتا در میان عرب جاهلیت < و در ١٩٢٠ > سفرنامة کارلیه دو پینون در مشرق زمین < را با حواشی تاریخی و جغرافیایی به طبع رساند ( ایرانیکا ؛ د.ا.د.ترک ، همانجاها؛ دانشنامة ایران و اسلام ، ذیل «ابن عدیم »؛ قزوینی ، ١٣٢٥ ش ، ص ١٦ـ١٧).

بلوشه تحقیقات خود را در زمینة ایران باستان با جیمز دارمستتر * ایران شناس فرانسوی ، آغاز کرد. وی ابتدا در ١٨٩٥، رساله ای با عنوان > فهرست جغرافیایی بلاد ایران در مجموعة تحقیقات مربوط به زبان و آثار تاریخی مصر و آشور < ( د.ترک ، ذیل ماده ) و سپس مقالات متعددی دربارة ایران باستان نوشت . بلوشه دو کتاب مهم نیز در حوزة ایران شناسی دارد : > فرهنگ پاره ای از قسمتهای اوستا چاپ جیمز دارمستتر < (آلانسُن ١٩٠١) و > تحقیق در باب دستور زبان پهلوی < (پاریس ١٩٠٥؛ ایرانیکا ، همانجا؛ قزوینی ، ١٣٢٥ ش ، ص ١٦ـ١٨). بلوشه در ١٩١٠ > مقدمه ای بر تاریخ مغولها < و یک سال بعد بخشی از جامع التواریخ رشیدالدین فضل الله همدانی را که شامل تاریخ اوکتای قاآن تا تیمور قاآن بود، منتشر کرد (قزوینی ، ١٣٢٥ ش ، ص ١٦؛ د.ترک ؛ ایرانیکا ؛ دایرة المعارف فارسی ، همانجاها).

بلوشه در زمینة تاریخ و آثار باستانی چین و آسیای مرکزی و ترکیه نیز تحقیقات و تألیفاتی دارد (برای نمونه رجوع کنید به ایرانیکا ، همانجا). همچنین در تاریخ ادیان و مذاهب > معراج حضرت محمد ( صلی الله علیه وآله وسلم <) (١٨٩٩)، و > منابع شرقی کمدی الهی (دانته ) < (١٩٠١) را به رشتة تحریر درآورده و مقالات متعددی در این زمینه به طبع رسانده است ( ایرانیکا ، همانجا).

بلوشه در زمینة نقاشیهای شرقی نیز تألیفاتی دارد. از جمله > نقاشیهای شرقی مجموعة پودزی < ؛
> فهرست اسامی یاد شده در چهار یادداشت در باب نقاشیهای شرقی < (١٩٢٨)؛
> نقاشی اسلامی < ؛
> نقاشی در ایران < . او همچنین دربارة نقاشیها و تذهیبهای نسخه های خطی عربی و فارسی و ترکی کتابخانة ملی فرانسه آثاری تألیف کرده است (رجوع کنید به قزوینی ، ١٣٢٥ ش ، ص ١٧ـ ١٨؛
د. ترک ، همانجا). تعدادی دیگر از آثار بلوشه بعد از فوتش ، با نظارت انجمن فرانسوی چاپ نسخ خطی مصوّر منتشر شد که در شناسایی بهتر تاریخ نقاشی ایران مؤثر بوده است ( ایرانیکا ، همانجا؛
برای نمونه مقالات مختلف بلوشه رجوع کنید به پیرسون ، فهرست ، ذیل ماده ).

بلوشه با دانشمندان ایرانی ، از جمله محمد قزوینی ، همکاری و مکاتبه داشت (قزوینی ، ١٣٢٥ ش ، ص ١٠ـ١٤؛
همو، ١٣٣٩، ص ٥، پانویس ١؛
سحاب ، ص ٦٧).

منابع :
(١) برنارد اورکاد، «ایرانشناسی در فرانسه »، در ایرانشناسی در اروپا و ژاپن ، ویراستة رودی متّی و نیکی کدّی ، ترجمة مرتضی اسعدی ، تهران ١٣٧١ ش ؛
(٢) دانشنامة ایران و اسلام ، زیرنظر احسان یارشاطر، تهران ١٣٥٤ـ١٣٧٠ ش ، ذیل «ابن عَدیم » (نوشتة ب . لویس )؛
(٣) دایرة المعارف فارسی ، به سرپرستی غلامحسین مصاحب ، تهران ١٣٤٥ـ١٣٧٤ ش ؛
(٤) علی اکبر دهخدا، لغت نامه ، زیرنظر محمد معین ، تهران ١٣٢٥ـ ١٣٥٩ ش ؛
(٥) ابوالقاسم سحاب ، فرهنگ خاورشناسان ، تهران ١٣٥٦ ش ؛
(٦) محمد قزوینی ، «ادگار بلوشه »، یادگار ، سال ٢، ش ١٠ (خرداد ١٣٢٥)؛
(٧) همو، «نامة امیرتیمور گورگان به شارل ششم پادشاه فرانسه »، کاوه ، سال ٢، ش ٥، ١ رمضان ١٣٣٩؛

(٨) Encyclopaedia Iranica , s.v."Blochet"(by Francis Richard);
(٩) J. D. Pearson, Index Islamicus: ١٩٠٦-١٩٥٥ , London ١٩٧٤, index, s.v. "Blochet";
(١٠) TA , s.v. "Blochet, Edgard";
TDVIA ,

(١١) s.v. "Blochet, Gabriel-Joseph Edgard" (by Mahmut H. ì akirog § lu).

/ سیدعلی موسوی /