دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٧٥٥
بلوچهای ترکمنستان ، گروههایی از قوم بلوچ که در نیمة اول سدة چهاردهم / اواخر سدة نوزدهم و اوایل سدة بیستم به صورت دسته های کوچک از خراسان به آسیای مرکزی مهاجرت کردند. این مهاجرت تا ١٢٩٧ ش / ١٩١٨ ادامه داشت و در ١٣٠٢ـ١٣٠٧ ش / ١٩٢٣ـ١٩٢٨ نیز بار دیگر به صورتی گسترده رخ داد. بلوچها (با تلفظ محلّی بلوج ) بیشتر با کولیان آسیای مرکزی (چِنگانه ها/چینگانه ها) اشتباه و خلط می شوند. سرشماریهای قدیم ، شمار بلوچها را کمتر از رقم دقیق آنها ذکر کرده است ، زیرا آنان را گاه ، با ترکمنها و گاه با چِنگانه ها شمارش کرده اند. در سرشماری ١٣٥٨ ش /١٩٧٩، جمعیت بلوچها حدود ٠٠٠ ، ١٩تن بود. آنان بدون استثنا در منطقة مرو در جمهوری ترکمنستان زندگی می کنند و بیشترشان روستانشین اند. در نخستین سالهای انقلاب اکتبر ١٩١٧، در پی اقداماتی به منظور اشتراکی کردن ، تعدادی از بلوچها راهی افغانستان شدند.
بلوچهای ترکمنستان مسلمان سنی حنفی مذهب اند. آنان به لهجة مکرانی بلوچی سخن می گویند، ولی بتدریج این گویش از میان می رود و زبان ترکمنی و تاجیکی و روسی جای آن را می گیرد. لهجة بلوچی فاقد خط است . اگر چه در دهة ١٣٠٩ ش / ١٩٣٠ الفبایی براساس خط لاتین برای آن تدوین شد، استفادة از آن خیلی زود منسوخ گردید. از این خط بیش از یک روزنامه و چند کتاب برجا نمانده است .
بلوچها تا ١٣٠٧ ش / ١٩٢٨ چادرنشین بودند و در خیمه هایی متفاوت با چادرهای ترکمنی محلّی می زیستند و با گله های گوسفند و بز خود سالانه دو تا سه مرتبه کوچ می کردند، اما در فاصلة سالهای ١٣٠٧ـ١٣١٤ ش /١٩٢٨ـ١٩٣٥ در «کالخوز»های (مؤسسات تعاونی ) پرورش دام اسکان یافتند. از صنایع دستی ، قالیچه هایشان بسیار مشهور است .
منابع :
(١) شیرین آکینر، اقوام مسلمان اتحاد شوروی ، ترجمة علی خزاعی فر، مشهد ١٣٦٦ ش ؛
(٢) EI ٢ ,s.v."Balu ¦ c § "(by A. Bennigsen);
(٣) Great Soviet encyclopedia , NewYork ١٩٧٣-١٩٨٣, vol. ٣١, ٢٤;
(٤) Stephen L. Pastner, "Baluch", in Muslim peoples: a world ethnographic survey , ed. Richard V. Weekes, Westport, Connecticut ١٩٨٤.
/ گروه فرهنگ و تمدن اسلامی /