دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٧٤٢
بلگرامی ، سیّدعلی بن سید زین الدین حسین ، دانشمند هندی . در ١٢٦٨، در پتنه به دنیا آمد و در ١٢٩١، از کالج پتنه با درجة ممتاز در رشتة زبان سانسکریت فارغ التحصیل شد. در ١٢٩٢ با موفقیت در امتحان ورودی «خدمات کشوری » شرکت جست و در سراسر ایالت بهار رتبة اول را احراز کرد. اندکی بعد، برای تحصیل در رشته های زمین شناسی ، نقشه برداری ، معدن شناسی و زیست شناسی وارد دانشگاه لندن شد. پس از اتمام تحصیل ، به کشورهای مختلف اروپا سفر کرد. سیدعلی علاوه بر زبان مادریش اردو، به زبانهای لاتینی ، آلمانی ، فرانسوی ، عربی ، فارسی ، سانسکریت ، بنگالی ، مراتی ، تِلوگو، گُجَراتی و انگلیسی تسلّط داشت . وی چند سال ممتحن زبان سانسکریت در دانشگاه مَدرَس بود. در ١٣١١، حکومت هند لقب شمس العلماء به وی اعطا کرد. در ١٣٢٠، به سمت استادیار زبان مراتی به دانشگاه کمبریج پیوست و در همان سال مأموریت یافت که فهرستی از نسخ خطی عربی و فارسی کتابخانة دیوان هند را، که به «گنجینة دهلی » معروف بود، فراهم آورد. سید علی چند سال ، در ایالت سابق حیدرآباد، مشاغل مهم گوناگونی بر عهده داشت . دانشگاه کلکته در ١٣٢٧ درجة دکتری افتخاری حقوق به وی اعطا کرد. شهرت او بیشتر در ترجمة آثار انگلیسی و فرانسوی به زبان اردو بود. مهمترین این ترجمه ها عبارت است از: تمدن عرب ، اثر گوستاو لوبون (آگره ١٣١٦/ ١٨٩٨)؛ تمدن هند (آگره ١٩١٣)، اثر دیگری از همین نویسنده . او همچنین مؤلف رساله در تحقیق کتاب کلیله و دمنه است ، که در آن به بررسی انتقادی منابع ، چاپها و ویژگیهای اصل اثر در زبان سانسکریت پرداخته است . بر اثر کوشش وی بود که نسخة خطی کهن حیدرآباد بابرنامه به چاپ رسید. سید علی بلگرامی ، در ١٣٢٩/ دوم مه ١٩١١، به مرگ ناگهانی ، در هردویی درگذشت .
منابع :
(١) ادیب (الله آباد)، جون ١٩١١، ص ٢٧١ـ٢٧٧؛
(٢) غلام پنجتن شمشاد، حیدرآباد کی بری لوگ ، حیدرآباد دکن ١٩٥٧؛
(٣) عبدالحق ، چند همعصر ، کراچی ١٩٥٣، ص ٧١ـ١٠٣ (اردو)؛
(٤) حامدحسن قادری ، داستان تاریخ اردو ، آگره ١٩٥٧، ص ٥٩٤ـ٦٠٩.
/ بزمی انصاری ( د. اسلام ) /