بلدیّه (٢) ، عنوان کلّی چند نشریة متعلق به بلدیه (شهرداری ). تعدادی از این نشریه ها، پیش از تأسیس بلدیه نیز منتشر می شدند که مهمترین هدفشان نشر مطالبی دربارة ضرورت ایجاد این سازمان بود. بعدها این نشریات در شهرهایی منتشر می شد که سازمان بلدیه داشتند. این نشریه ها به ترتیب زمان انتشار عبارت اند از:

١) بلدیه (تهران ). در ٩ صفر ١٣٢٥ انتشار یافت . صاحب امتیاز و مدیر این روزنامه مرتضی موسوی و میرزا ابوالقاسم همدانی ( بلدیه ،١٣٢٥، ش ١، ص ١) و، از شمارة هفده به بعد، میرزا ابوالقاسم همدانی بود (صدر هاشمی ، ج ٢، ص ١٩). ادارة مرکزی آن در سرای حاجی سقاباشی بود ( بلدیه ، ١٣٢٥، همانجا) و در چاپخانة شرقی چاپ می شد (صدر هاشمی ، ج ٢، ص ١٨). بلدیه ، ابتدا هفتگی ( بلدیه ، ١٣٢٥، همانجا) در هشت صفحه با چاپ سربی و به قطع وزیری منتشر می شد؛ اما از شمارة هشتم به بعد با حجمی کمتر و هفته ای دو بار به چاپ می رسید (صدر هاشمی ، همانجا). این نشریه پیش از تأسیس سازمان بلدیه انتشار یافت و در سرلوحة آن این جمله درج شده بود: «جریده ای است مطلق و آزاد» ( بلدیه ، ١٣٢٥، همانجا).

بلدیة تهران حاوی اخبار داخله ، خارجه ، شهری و مکتوب و اعلان بود (صدر هاشمی ، همانجا) و در آن «قوانین بلدی ، علمی ، ادبی و کلیة فواید و مصالح دولتی و سیاسی و تجاری » درج می شد ( بلدیه ، ١٣٢٥، همانجا). بهای اشتراک سالیانة آن در تهران هجده قران ، سایر بلاد ٢٣ قران ، قفقاز روسیه شش منات ، هندوستان نُه روپیه ، عثمانی و مصر سه مجیدی ، و فرنگستان سیزده فرانک بود که پس از سه ماه دریافت می شد (همانجا). شماره هایی از این نشریه در کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران موجود است .

٢) قاسم الاخبار . در ١٣٢٥ به مدیریت میرزا ابوالقاسم خان همدانی چاپ و منتشر شد. بیشتر مطالب آن سیاسی بود، اما مقالاتی نیز در طرفداری از تأسیس بلدیه داشت . این نشریه در شمار نشریات بلدیة تهران نبود (براون ، ج ٣، ص ٣٠؛ صدر هاشمی ، ج ٤، ص ٩٦؛ قس ایرانیکا ، ذیل «بلدیه » که آن را جزو نشریه های بلدیة تهران می داند) و در یک ورق به خط تعلیق درشت و زمخت با چاپ سنگی در ابعاد ٣٤ ٧ * ١٢ ١٢ اینچ چاپ می شد (براون ، همانجا)؛ وجه اشتراک سالانة آن در تهران هشت قران ، داخله دوازده قران ، و تک شماره صد دینار بود ( قاسم الاخبار ، ش ٤، ص ١). شماره هایی از این نشریه در کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران موجود است .

٣) بلدیة اصفهان . از ذیحجة ١٣٢٥ به مدیریت میرزا عباس خان چهارمحالی ، متخلص به شیدا، در اصفهان و به صورت دوهفتگی در چهار صفحه با چاپ سنگی و به قطع وزیری در چاپخانة فرهنگ چاپ می شد (براون ، ج ٢، ص ٢٦٥؛ صدر هاشمی ، ج ٢،ص ٢٠). خط آن نسخ و کاتب آن عبدالله بود (صدر هاشمی ، همانجا). شمارة اول آن حاوی مقاله هایی به طرفداری از مشروطه بود و از شمارة دوم به بعد، مذاکرات انجمن بلدیه در آن چاپ می شد (همان ، ج ٢، ص ٢١ـ٢٢).

٤) انجمن بلدیه . در رمضان ١٣٢٥ به مدیریت میرزا نورالدین مجلسی منتشر شد. دو شماره اول آن به نام «فرج بعد از شدت » بود. از شمارة سوم به مناسبت تأسیس انجمن بلدیه در اصفهان و چاپ مذاکرات این انجمن در این نشریه ، نام انجمن بلدیه نیز در کنار فرج بعد از شدت قرار گرفت ، و از شمارة ششم فقط به نام «انجمن بلدیه » منتشر می شد (صدر هاشمی ، ج ٤، ص ٦٢). این نشریه ، جز مذاکرات انجمن بلدیه ، «کلیة مطالب نافعه به حال عامة خلق » را نیز به چاپ می رساند. انجمن بلدیه به صورت هفتگی در چهار صفحه به خط نستعلیق و با چاپ سنگی ، به قطع وزیری بزرگ ، در چاپخانة فرهنگ چاپ و منتشر می شد. وجه اشتراک سالیانة آن در اصفهان دوازده قران ، سایر بلاد پانزده قران ، هندوستان و افغانستان چهار روپیه ، اروپا و عثمانی و مصر هشت فرانک (همان ، ج ٤، ص ٦٢ـ٦٣) و مدت نشر آن پنج ماه بود (براون ، ج ٢، ص ٢٣٥).

٥) شورای بلدی . در ١٣٢٥ به صورت هفتگی در تهران منتشر می شد (براون ، ج ٢ ص ٤٨١؛ نیز رجوع کنید به ایرانیکا ، همانجا).

٦) بلدیه (تبریز). در ١٣٢٧ به مدیریت احمد میرزا در تبریز منتشر می شد. این نشریه نیز مذاکرات انجمن بلدی را منتشر می کرد و از طرف بلدیه اداره می شد (براون ، ج ٢، ص ٢٦٤؛ صدر هاشمی ، ج ٢، ص ١٩).

٧) بلدالامین . در اوایل ١٣٢٨، به مدیریت میرزامحمد صادق ، از سوی بلدیة مشهد منتشر می شد. این نشریه به صورت هفتگی در چهار صفحه خط نسخ درشت ، با چاپ سنگی و به قطع ٥ر٧*١٣ ( سانتیمتر ) انتشار می یافت . وجه اشتراک سالیانة آن در مشهد یک تومان ، داخله دوازده قران و خارجه پانزده قران بود. در جمادی الا´خرة ١٣٢٨ نشر آن متوقف شد (براون ، ج ٢، ص ٢٦١).

٨) بلدیه (رشت ). در ١٣٣٧ به مدیریت نادر میرزا در رشت منتشر می شد (صدر هاشمی ، ج ٢، ص ٢٠).

٩) بلدیه (تهران ). در ١٣٠٠ ش به مدیریت عباس خلیلی ازسوی بلدیة نوبنیاد به صورت هفتگی منتشر می شد ( بلدیه ، ١٣٠٦ ش ، ش ١، ص ١ و ٢). در ١٣٠٢ ش ، مدیریت آن به میرزا ابوالحسن خان معدنچی (صدر هاشمی ، همانجا) و در ١٣٠٦ ش به مهدی مافی ( بلدیه ، ١٣٠٦ ش ، ش ٣، ص ١؛ صدر هاشمی ، همانجا) محوّل شد و تا ١٣١٠ ش دوازده شماره از آن انتشار یافت (صدرهاشمی ، همانجا). این نشریه حاوی مقالات اجتماعی ، تاریخی ، فنی و اطلاعات رسمی دربارة بلدیة تهران و فعالیتهای آن و اخبار شهر بود ( بلدیه ، ١٣٠٦ ش ، ش ٢، صفحات متعدد). وجه اشتراک سالیانة آن در تهران دوازده ، داخله چهارده ، و خارجه بیست قران بود (همانجا).

١٠) بلدیة اصفهان . در ١٣٠٩ ش در اصفهان منتشر می شد. مؤسس آن سرهنگ حبیب الله خان رئیس شهربانی ، کفیل شهرداری و هنرمند اصفهانی ؛ و مدیرمسئول و نویسندة آن محمد علی مُکْرِم بود (صدر هاشمی ، ج ٢، ص ٢٢ـ٢٣)، اما از شمارة دوم ، مؤسس آن میرزا حسین خان جلائی معرفی شد. مجله حاوی اخبار انجمن بلدی و مذاکرات انجمن شهرداری ، مقالات اجتماعی ، تاریخی و فنی بود. وجه اشتراک سالیانة آن در اصفهان دوازده ، داخله پانزده و خارجه بیست قران بود (همان ، ج ٢، ص ٢٣).

١١) بلدیة هرات . از حوت (اسفند) ١٣١١ ش منتشر می شد. سر دبیر آن ، ابتدا میرزا عبدالله احراری و سپس صفرعلی امینی بود. این نشریه در ٢٨ صفحه و به قطع ١٧*٢٢ انتشار می یافت و حاوی مقالاتی دربارة تاریخ ، پزشکی و بهداشت عمومی بود. بهای اشتراک سالیانة آن در هرات شش افغانی ، نقاط دیگر افغانستان هفت افغانی ، و خارج از کشور هفت شیلینگ بود ( ایرانیکا ، همانجا).

منابع :
(١) ادوارد گرانویل براون ، تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دورة مشروطیت ، ج ١،٢، ترجمة محمد عباسی ، تهران ( تاریخ مقدمه ١٣٣٥ـ١٣٣٧ ش ) ، ج ٣، تألیف ادوارد براون و محمدعلی تربیت ، ترجمة رضا صالح زاده ، تهران ١٣٤١ ش ؛
(٢) ( روزنامة ) بلدیه (تهران )، سال ١، ش ١، ١٣٢٥؛
(٣) ( مجلة ) بلدیه (تهران )، سال ٦، ش ١ـ٣ (١٣٠٦ ش )؛
(٤) محمد صدرهاشمی ، تاریخ جراید و مجلات ایران ، اصفهان ١٣٦٣ـ ١٣٦٤ش ؛

(٥) قاسم الاخبار ، ش ٤ (١٣٢٥)؛

(٦) Encyclopaedia Iranica, s.v. "Balad ¦ â ya" (by N. Parv ¦ â n).

/ منیژه ربیعی /