دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٦٤٨
بلاغی ، آل ، از خاندانهای قدیم علمی شیعه . مؤسس این خاندان ، که امروزه فضلا و دانشمندانی از آن در ایران ، عراق و لبنان پراکنده اند، شیخ محمدعلی بلاغی (متوفی ١٠٠٠) است . وی از فقها و علمای بزرگ قرن دهم و شاگرد محقق اردبیلی بوده و برخی از تألیفات او عبارت اند از: شرح بر ارشاد الاذهان علامة حلی ؛ شرح اصول کافی ؛ حواشی بر بخش اصول معالم الدین و حواشی بر من لایحضره الفقیه (صدر، ص ٣٨٩).
آل محبوبه (ج ٢، ص ٥٨ـ٧٩) با اظهار بی اطلاعی از وجه تسمیة این خاندان به بلاغی ، از قول شیخ جواد بلاغی * ، این خاندان را به ربیعه ، از عشایر بزرگ عراق ، نسبت داده و به شرح احوال هفده تن از علمای این خاندان پرداخته است . معروفترین افراد خاندان بلاغی عبارت اند از: شیخ عباس بن محمدعلی (متوفی ١٠٨٥)، فقیه ، اصولی و صاحب حاشیه بر تهذیب ؛ شیخ حسن بن عباس (متوفی بعد از١١٠٥)، از شاگردان علی بن زین الدین نوادة شهید ثانی و مدّقق شروانی ، صاحب شرح صحیفة سجادیه و تنقیح المقال ، که اثر اخیر از منابع روضات الجنات است ؛
شیخ عباس بن حسن (متوفی بعد از١١٧٨)،فقیه ، اصولی و صاحب رسالة عملیة بغیة الطلّب و شرح الصحیفة السجادیة ؛
شیخ محمدعلی بن عباس (متوفی ١٢٢٨)، فقیه و اصولی ، از شاگردان وحید بهبهانی ، بحرالعلوم ، کاشف الغطاء و سیدمحسن اعرجی ، صاحب مطارح الانظار و نتایج الافکار ، که شرح مبسوطی است بر تهذیب الاصولِ علاّ مة حلّی ، و جامع الاقوال در فقه استدلالی ؛
شیخ ابراهیم بن حسین (متوفی ١٢٤٧)، فقیه ، ادیب و شاگرد کاشف الغطاء. وی ، که در بازگشت از سفر حج به درخواست اهل جبل عامل در آنجا اقامت گزید، سرسلسلة آل بلاغی در لبنان بوده است و نسل او در جبل عامل به نام بلاغی عاملی مشهورند؛
شیخ احمدبن محمدعلی (متوفی ١٢٧١)، فقیه ، اصولی ، شاگرد سیّدعبدالله شُبّر و صاحب شرح بر تهذیب الاصول علامة حلی ، شیخ طالب بن عباس (متوفی ١٢٨٢). شاگرد صاحب جواهر ، شاعر و مؤسس دو محفل ادبی مشهور در نجف به نامهای «معرکة بلاغیة » و «محفل بلاغیة »؛
محمد جواد بلاغی (١٢٨٢ـ١٣٥٢/ ١٣١٢ ش ) که مشهورترین فرد از خاندان بلاغی است (مدرس تبریزی ، ج ١، ص ٢٧٦ـ ٢٧٨؛
امینی ، ص ٧٢ـ٧٤؛
قمی ، ج ٢، ص ٨٢ـ٨٤؛
آل محبوبه ، همانجا؛
امین ، ج ٢، ص ١٣٤، ج ٤، ص ٢٥٥، ج ٥، ص ١٢٩، ج ٩، ص ٤٢٦، ج ١٠، ص ٢٧؛
صدر، ص ١٥٠).
منابع :
(١) جعفربن باقر آل محبوبه ، ماضی النجف و حاضرها ، بیروت ١٩٨٦؛
(٢) محسن امین ، اعیان الشیعة ، چاپ حسن امین ، بیروت ١٤٠٣/ ١٩٨٣؛
(٣) محمد هادی امینی ، معجم رجال الفکر و الا دب فی النجف خلال ألف عام ، نجف ١٣٨٤/ ١٩٦٤؛
(٤) سیدحسن صدر، تکملة امل الا´مل ، چاپ احمد حسینی ، قم ١٤٠٦؛
(٥) عباس قمی ، کتاب الکنی و الالقاب ، صیدا١٣٥٨؛
(٦) چاپ افست قم ( بی تا. ) ؛
محمد علی مدرس تبریزی ، ریحانة الادب ، تهران ١٣٦٩ ش .
/ عبدالحسین شهیدی صالحی /