دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٥٧٠
بَقی بن مَخْلَد ، ابوعبدالرØÙ…ان ØŒ Ù…ØØ¯Ù‘Ø« Ùˆ Ù…ÙØ³Ù‘ر مشهور Ù‚ÙØ±Ø·Ø¨ÛŒ (٢٠١Ù€٢٧٦) از خاندانی شاید اصلاً عیسوی. مانند بسیاری از مسلمانان اندلس به شهرهای عمدة مشرق Ù…Ø³Ø§ÙØ±Øª Ùˆ در آن بلاد با شماری از زعمای «مذاهب » گوناگون ØŒ بویژه ابن ØÙ†Ø¨Ù„ ØŒ معاشرت کرد. چون به قرطبه بازگشت ØŒ در مسائل عقیدتی چندان استقلال نشان داد (گرچه بعضی او را Ø´Ø§ÙØ¹ÛŒ شمرده اند، Ùˆ بعضی نیز Ú¯ÙØªÙ‡ اند Ú©Ù‡ او عقاید ظاهریه را به اندلس آورد.) Ùˆ با اصل «تقلید» چندان Ù…Ø®Ø§Ù„ÙØª نمود Ú©Ù‡ دیری نگذشت با عداوت Ùقهای مالکی روبرو شد؛ ØØªÛŒ چیزی نمانده بود Ú©Ù‡ به اتهام بدعت گذاری به مرگ Ù…ØÚ©ÙˆÙ… شود، اما بر اثر دخالت امیرمØÙ…د اول (ØÚ© :٢٣٨Ù€٢٧٣) نجات پیدا کرد واز ÙˆÛŒ اجازه ÛŒØ§ÙØª Ú©Ù‡ آزادانه به تعلیم گزینشی خود بپردازد.آثار عمدة او، Ú©Ù‡ همه Ù…Ùقود شده اند، عبارت بودند از ØªÙØ³ÛŒØ±ÛŒ بر قرآن Ú©Ù‡ ابن ØØ²Ù… آن را از ØªÙØ³ÛŒØ± طبری برتر دانسته است ØŒ Ùˆ Â«Ù…ÙØ³Ù†ÙŽØ¯Â»ÛŒ Ú©Ù‡ Ø§ØØ§Ø¯ÛŒØ« در آن ØØ³Ø¨ موضوع Ùˆ در ذیل نامهای ØµØØ§Ø¨Ù‡ ای Ú©Ù‡ آنها را روایت کرده بودند Ùˆ به ترتیب Ø§Ù„ÙØ¨Ø§ÛŒÛŒ آن نامها تنظیم شده بود.بقی ØŒ Ú©Ù‡ امیرعبداللّه زاهد Ø´Ø±Ø Ø§ØÙˆØ§Ù„ او را نوشته است ØŒ در اواخر عمر از شهرتی به پارسایی٠نزدیک به Ù‚ÙØ¯Ø§Ø³Øª برخوردار بود، Ùˆ ابن ØÙŽØ²Ù’Ù… او را در زمینة روایت ØØ¯ÛŒØ« ØŒ همتای بخاری Ùˆ دیگر Ù…ØØ¯Ø«Ø§Ù† نامدار دانسته است .
منابع : ابن بشکوال ØŒ کتاب الصلة ÙÛŒ اخبار ائمة الاندلس ØŒ چاپ کودر، مادرید١٨٨٣ØŒ Ø´ ٢٧٧Ø› ابن عذاری ØŒ کتاب البیان المغرب ØŒ چاپ کولن Ùˆ لوی Ù€ پرووانسال ØŒ لیدن ١٩٤٨Ù€١٩٥١ØŒ ج ٢ØŒ ص ١١٢ به بعد؛ ابن عساکر، تاریخ دمشق ØŒ ج ٣ØŒ ص ٢٧٧Ù€٢٨٢Ø› Ù…ØÙ…دبن ØØ§Ø±Ø« خشنی ØŒ القضاة ØŒ Ùهرست Ø› اØÙ…دبن ÛŒØÛŒÛŒ ضبّی ØŒ بغیة الملتمس ÙÛŒ تاریخ رجال اهل الاندلس ØŒ چاپ کودیرا Ùˆ ریبیرا، مادرید ١٨٨٥ØŒ Ø´ ٥٨٤Ø› اØÙ…دبن Ù…ØÙ…د
مقرّی ØŒ Ù†ÙØ الطّیب ØŒ لیدن ١٨٥٥Ù€١٨٦١ØŒ Ùهرست Ø› علی بن عبدالله نباهی ØŒ مرقبة ØŒ جاهای متعدد؛
M. Asصn Palacios, Abenmasarra y su escuela, ٢٩, n. ٢, ٤;Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur, Leiden ١٩٤٣-١٩٤٩, Supplementband, ١٩٣٧-١٩٤٢, I, ٢٧١; I. Goldziher, Muhammad nische Studien, Halle ١٨٨٨-١٨٩٠, II, ٢٦٠; idem, Z ¤ Ûhiriten , ١١٥; Ibn H ¤ azm, Risa  la , tr. Pellat, in al-Andalus , ١٩٥٤, ch. ١٧, ٣٥; H. Laoust, La profession de foi d'Ibn Bat ¤ t ¤ a , Damascus ١٩٥٨, xx, note; E. LØ¥vi- Proven  al, Histoire de l'Espangne musulmane , Leiden- Paris ١٩٥٠-١٩٥٣, index.
/ ش . پلا ( د. اسلام ) /