دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٤٧٢
بÙغا ، کلمه ای در قرآن Ùˆ لغت عرب ØŒ Ùˆ مراد٠زنا. راغب اصÙهانی (ص ٥٦) ریشة آن را «بَغی » به معنای از Øدّ تجاوز کردن ØŒ Ùˆ ابن Øجر عسقلانی (ج ٤ØŒ ص ٤٩٨) به معنای طلب دانسته است . به کسی Ú©Ù‡ مرتکب این عمل شود «بَغیّ» Ú¯Ùته Ù…ÛŒ شود Ùˆ جمع آن «بغایا» Ùˆ «بÙغاة » است (ابن منظور، ج ١ØŒ ص ٤٥٧). در قرآن ØŒ علاوه بر واژة بغا Ùˆ بغی (نور: ٣٣Ø› مریم : ٢٠ØŒ ٢٨)ØŒ واژه های زنا (اسرا : ٣٢Ø› نور: ٢Ù€٣Ø› ممتØنه : ١٢)ØŒ ÙاØشة٠مبیّنة٠(نساء: ١٩Ø› طلاق : ١)ØŒ ÙاØشه (نساء: ١٥)ØŒ مساÙØØ© (نساء: ٢٤ Ù€ ٢٥Ø› مائده : ٥) نیز متراد٠آن به کار رÙته است . در لغت عرب ØŒ ÙÙجور، اَسواء، عÙهر، عÙهار، سÙÙØ§Ø ØŒ Ùˆ تَساÙÙØ Ù†ÛŒØ² به همین معناست . به زن مرتکب٠این عمل ØŒ زانیه ØŒ ÙاØشه ØŒ Ù…ÙساÙÙØÙ‡ ØŒ عاهÙره ØŒ Ùاجره ØŒ Ù…ÙعاهÙره ØŒ Ù…ÙومÙسَه Ùˆ غیر آن ØŒ Ùˆ به مرد، زانی ØŒ Ù…ÙساÙØ ØŒ عاهÙر Ùˆ Ùاجر Ú¯Ùته Ù…ÛŒ شود (ابن منظور، ج ٢ØŒ ص ٢٥٧ØŒ ج ٦ØŒ ص ٢٧٥ØŒ ج ٩ØŒ ص ٤٥١ØŒ ج ١٥ØŒ ص ٤٨).
پیش از اسلام ØŒ جزیرة العرب به ÙØشا Ùˆ Ùساد آلوده بود. روسپیان آن زمان سه دسته بودند:
١) زنانی Ú©Ù‡ آشکارا مرتکب زنا Ù…ÛŒ شدند Ùˆ بر سر در یا پشت بام خانه پرچمی Ù…ÛŒ اÙراشتند Ú©Ù‡ نشانة اجازة ورود مردان بود، Ùˆ به آنان ذَوات الرّایات Ùˆ قَیْنات Ù…ÛŒ Ú¯Ùتند (بخاری جعÙÛŒ ØŒ ج ٦ØŒ ص ١٣٢Ø› طبری ØŒ ج ٩ØŒ جزء ١٨ØŒ ص ٥٧Ø› بغوی ØŒ ج ٣ØŒ ص ٣٢٢Ø› قرطبی ØŒ ج ٥ØŒ ص ١٤٢Ø› جوادعلی ØŒ ج ٥ØŒ ص ٥٤٠). مقارن ظهور اسلام ØŒ از زنانی به نامهای ساره Ùˆ رباب Ùˆ Øنتمه در Ù…Ú©Ù‡ نام برده شده است Ú©Ù‡ به این عمل مشهور بودند (قمی ØŒ ج ٢ØŒ ص ٧١Ù€٧٢). ساره ØŒ در جنگ بدر، مشرکان قریش را بر ضد مسلمانان تØریک Ù…ÛŒ کرد (واقدی ØŒ ج ١ØŒ ص ٣٩ØŒ ٤٣)Ø› در ÙØªØ Ù…Ú©Ù‡ (سال هشتم ) پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلّم ØŒ با اینکه قتال Ùˆ خونریزی را ممنوع کرده بود، به قتل شش مرد Ùˆ چهار زن Ùرمان داد Ú©Ù‡ ساره یکی از آنان بود (واقدی ØŒ ج ٢ØŒ ص ٨٦٠Ø› مجلسی ØŒ ج ١٠١ØŒ ص ١٢Ù€١٣). معمولاً این زنان در مراکزی کنار یکدیگر زندگی Ù…ÛŒ کردند. طبری نام این مراکز را مواخیر نوشته است (همانجا). مسعودی به وجود چنین Ù…Øله هایی در کنار برخی شهرها از جمله طائ٠به نام Øارة البغایا اشاره کرده Ú©Ù‡ سÙمیّه ØŒ کنیز Øارث بن کلده Ùˆ مادر زیاد * بن ابیه (متوÙÛŒ ٥٣)ØŒ در آنجا سکونت داشت (ج ٣ØŒ ص ١٩٢). این زنان گاه به قصد ارتزاق ØŒ Ùˆ گاه به اجبار دیگران Ú©Ù‡ از اجرت کار آنان بهره Ù…ÛŒ بردند، مرتکب این عمل Ù…ÛŒ شدند؛ Øارث بن کلده ØŒ طبیب معرو٠طائ٠(مسعودی ØŒ همانجا)ØŒ Ùˆ عبدالله بن اÙبَیّبن سَلّÙول ØŒ رئیس مناÙقان مدینه ØŒ از جمله مردانی بودند Ú©Ù‡ کنیزان خود را به این کار وامی داشتند (قمی ØŒ ج ٢ØŒ ص ٧٨Ø› طبری ØŒ ج ٩ØŒ جزء١٨ØŒ ص ١٠٣Ø› طوسی ØŒ ج ٧ØŒ ص ٤٣٤Ø› بغوی ØŒ ج ٣ØŒ ص ٣٤٤Ø› زمخشری ØŒ ج ٣ØŒ ص ٢٣٩Ø› طبرسی ØŒ ج ٥ØŒ ص ٤٢Ù€٤٣Ø› ابوالÙØªÙˆØ Ø±Ø§Ø²ÛŒ ØŒ ج ٨ØŒ ص ٢١٦Ø› ابن کثیر، ج ٣ØŒ ص ٤٧٦Ø› Øویزی ØŒ ج ٣ØŒ ص ٦٠٢Ø› بØرانی ØŒ ج ٣ØŒ ص ١٣٣). از این زنان ØŒ اگر Ùرزندی به دنیا Ù…ÛŒ آمد به Øضانت رسمی مردی سپرده Ù…ÛŒ شد Ú©Ù‡ قیاÙÙ‡ شناسان او را پدر بچه معرÙÛŒ Ù…ÛŒ کردند (بخاری جعÙÛŒ ØŒ ج ٦ØŒ ص ١٣٣). به Ú¯Ùتة Ù…Ùسران ØŒ آیاتی Ú©Ù‡ در آن واژة مساÙØÙ‡ به کار رÙته
به این گونه زنان اشاره دارد (طبری ØŒ ج ٩ØŒ جزء١٨ØŒ ص ٥٥Ù€٥٦ØŒ ج ٩ØŒ جزء٥ØŒ ص ١٣Ù€١٤Ø› قرطبی ØŒ ج ٥ØŒ ص ١٤٢Ø› ابوØیان ØŒ ج ٣ØŒ ص ٢٢٢).
٢) زنانی Ú©Ù‡ رÙاقتشان با مردان به ÙØشای پنهانی Ù…ÛŒ انجامید Ùˆ از نظر عرب ØŒ نکوهیده نبودند؛ Ù…Ùسران عبارت «مÙتّخÙذات٠اَخدانÙ» (یا متَّخذی اخدان٠= زنانی Ú©Ù‡ مردانی را به دوستی پنهانی گرÙته اند؛ نساء: ٢٥Ø› مائده : ٥) را به آنان تÙسیر کرده اند (طبری ØŒ ج ٩ØŒ جزء٥ØŒ ص ١٣Ø› قرطبی ØŒ ج ٧ØŒ ص ١٣٣ØŒ ٢٠٠Ø› ابوØیان ØŒ همانجا؛ آلوسی ØŒ ج ٦ØŒ ص ٦٨Ø› جوادعلی ØŒ ج ٥ØŒ ص ٥٤٦).
٣) زنانی Ú©Ù‡ به شوهر خود خیانت Ù…ÛŒ کردند و، از نظر عرب ØŒ مجازات آنان مرگ بود (جوادعلی ØŒ ج ٥ØŒ ص ٥٦٠).
ÙØشا برای مردان عرب ØŒ در هیچ زمانی عیب شمرده نمی شد؛ Ùقط در صورتی Ú©Ù‡ مردی با زن شوهردار زنا Ù…ÛŒ کرد، ممکن بود گرÙتار ایذا Ùˆ انتقام بستگان او شود؛ زیرا Ú©Ù‡ شر٠خانوادگی آنان را از میان برده بود (همان ØŒ ج ٥ØŒ ص ٥٦١).
در میان عرب جاهلی ØŒ غیر از این سه طریق ØŒ راههای دیگری نیز بود، اما آنها را گونه ای Ù†Ú©Ø§Ø Ù…ÛŒ شمردند؛ مانند Ù†Ú©Ø§Ø Ø±ÙŽÙ‡Ø· ØŒ استبضاع Ùˆ بدل . در Ù†Ú©Ø§Ø Ø±Ù‡Ø· ØŒ کمتراز ده مرد بر زنی وارد Ù…ÛŒ شدند Ùˆ Ùرزند به هر Ú©Ù‡ او معین Ù…ÛŒ کرد تعلق Ù…ÛŒ گرÙت (بخاری جعÙÛŒ ØŒ ج ٦ØŒ ص ١٣٢Ù€١٣٣)Ø› گاهی نیز در تصاØب Ùرزند، خصوصاً اگر پسر بود، بین آنان نزاع Ù…ÛŒ شد (ثقÙÛŒ ØŒ ص ٤٢). در Ù†Ú©Ø§Ø Ø§Ø³ØªØ¨Ø¶Ø§Ø¹ ØŒ مرد همسر خود را در اختیار مردی شجاع یا سخنور یا زیبا قرار Ù…ÛŒ داد تا از او پسری با آن صÙات بیاورد (بخاری جعÙÛŒ ØŒ ج ٦ØŒ ص ١٣٢). در Ù†Ú©Ø§Ø Ø¨Ø¯Ù„ ØŒ مرد همسر خود را به دیگری Ù…ÛŒ سپرد Ùˆ در مقابل همسر او را در اختیار Ù…ÛŒ گرÙت (برای تÙصیل بیشتر رجوع کنید به ابن عبدالبرّ، ج ٣ØŒ ص ١٢٤٩Ø› ابوالÙØªÙˆØ Ø±Ø§Ø²ÛŒ ØŒ ج ٩ØŒ ص ١٧٢Ø› اØزاب :٥٢). در اسلام همة این روشها ممنوع اعلام شده Ùˆ در ØÚ©Ù… ÙØشا قرار گرÙته است ( رجوع کنید به Ù†Ú©Ø§Ø * ).
از وجود ÙØشای مقدس در میان عرب جاهلی هیچگونه اطلاع مستندی در دست نیست . برخی از نویسندگان ØŒ دو بت «اسا٠* » Ùˆ «نائله * » را نشانة این سنت دانسته اند ( د. اسلام ØŒ چاپ دوم ØŒ ضمیمه ØŒ ذیل واژه Ø› دربارة ÙØشای مقدس رجوع کنید به دورانت ØŒ ج ١ØŒ ص ٢٨٩ØŒ ٥٦١Ø› > دایرة المعار٠دین < ØŒ ذیل "Hierodouleia" )ØŒ اما بررسی تاریخ Ùˆ عقاید آنان ØŒ خلا٠این نظر را اثبات Ù…ÛŒ کند؛ زیرا روایت ابن کلبی (ص ٩ØŒ ٢٩) Øاکی از مسخ شدن زن Ùˆ مردی است Ú©Ù‡ هنگام خلوت در درون کعبه به ÙØشا پرداختند Ùˆ پیکر سنگ شدة آنان را برای عبرت مردم در صÙا Ùˆ مروه گذاشتند؛ اگرچه گذشت زمان موجب Ùراموش شدن انگیزة نصب این دو بت شد، Ùˆ آنها نیز مانند دیگر بتان پرستش شدند.
اسلام همانند تمام ادیان آسمانی بشدت ÙØشا را ناروا شمرده (طباطبائی ØŒ ج ١٣ØŒ ص ٨٨) Ùˆ برای پیشگیری ØŒ از سویی اثرات Ùˆ عواقب سوء آن را گوشزد Ùˆ این عمل را نهی کرده ( رجوع کنید به اعرا٠: ٣٣Ø› Ù†ØÙ„ : ٩٠Ø› اسراء: ٣٢Ø› نور: ٣٣Ø› Ùرقان : ٦٨Ø› ممتØنه : ١٢)ØŒ Ùˆ از سوی دیگر به ازدواج ترغیب کرده است .
در بسیاری از دوره های تاریخ در سرزمینهای اسلامی ØŒ به دلیل اجرا نشدن اØکام دین Ùˆ Ú†Ù‡ بسا روی آوردن خود Øکومتگران به شهوترانی ØŒ ÙØشا در جامعه رواج داشته Ùˆ Øتی خانه ها یا Ù…Øله هایی به این کار اختصاص Ù…ÛŒ یاÙته است ( رجوع کنید به مقدسی ØŒ ص ٣١٢ØŒ ٣٢٤ØŒ ٣٢٦ØŒ ٣٢٨)Ø› با اینهمه نهی ØµØ±ÛŒØ Ù‚Ø±Ø¢Ù† از ÙØشا قابل تردید نیست ( رجوع کنید به د. اسلام ØŒ چاپ دوم ØŒ همانجا).
نکتة Øایز اهمیت این Ú©Ù‡ در قرآن (نور:٣٣) از مسلمانان خواسته شده است Ú©Ù‡ برای مال دنیا کنیزان خود را Ú©Ù‡ به عÙا٠و پاکدامنی مایل اند، به بغا واندارند (لا تÙکرÙهوا ÙَتَیاتÙÚ©ÙÙ… عَلَی البÙغاء٠اÙÙ† اَرَدنَ تَØَصّÙناً). شاید از Ù…Ùهوم آیه (نه منطوق آن ) چنین استنباط شود Ú©Ù‡ اگر به ÙØشا مایل باشند، اجبار آنان اشکالی ندارد، در Øالی Ú©Ù‡ به Ú¯Ùتة ابن شهید ثانی در معالم (ص ٩٠)ØŒ اجماع Ù…Ùسران Ùˆ Ùقهای اسلام بر این است Ú©Ù‡ این آیه به هیچوجه ØŒ بر Øلّیت زنا دلالت ندارد. در تÙسیر این آیه سه وجه بیان کرده اند: ال٠) عبارت «اÙÙ† اَرَدنَ تَØصّÙناً» از قیود غالبی است Ùˆ از آن نمی توان انتزاع «مÙهوم » کرد؛ یعنی کنیزان غالباً به ÙØشا مایل نبودند، صاØبانشان آنان را به ÙØشا وا Ù…ÛŒ داشتند (قمی ØŒ همانجا؛ طبری ØŒ ج ٩ØŒ جزء١٨ØŒ ص ١٠٣Ø› طوسی ØŒ ج ٧ØŒ ص ٤٣٤Ø› بغوی ØŒ ج ٣ØŒ ص ٣٤٤Ø› طبرسی ØŒ همانجا؛ ابوالÙØªÙˆØ Ø±Ø§Ø²ÛŒ ØŒ ج ٨ØŒ ص ٢١٦Ø› ابن کثیر، ج ٣ØŒ ص ٤٧٦Ø› کرمانی ØŒ ج ١٠ØŒ ص ١١٣)Ø› ب ) اجبار زنان به ÙØشا وقتی صادق است Ú©Ù‡ خود خواستار پاکدامنی Ùˆ عÙت باشند؛ بنابراین زنی Ú©Ù‡ مایل به بغاست به اجبار نیاز ندارد تا آیه بر جواز اجبار او دلالت کند (طوسی ØŒ ج ٧ØŒ ص ٤٣٤Ø› طبرسی ØŒ همانجا؛ زمخشری ØŒ ج ٣ØŒ ص ٢٣٩Ø› ابوالÙØªÙˆØ Ø±Ø§Ø²ÛŒ ØŒ ج ٨ØŒ ص ٢١٦Ø› Ùخر رازی ØŒ ج ٢٣ØŒ ص ٢٢١Ø› قرطبی ØŒ ج ١٢ØŒ ص ٢٥٤Ø› ابن شهید ثانی ØŒ ص ٨٩Ø› بیضاوی ØŒ ج ٤،ص ٧٩Ø› قسطلانی ØŒ ج ٤ØŒ ص ١٤٠Ø› ابن Øجر عسقلانی ØŒ ج ٤ØŒ ص ٥٣٩Ø› کرمانی ØŒ ج ١٠ØŒ ص ١١٣)Ø› ج ) قولی به زجّاج منسوب است Ú©Ù‡ با سیاق آیه مناÙات دارد (قرطبی ØŒ ج ١٢ØŒ ص ٢٥٥). Ù…Ùسران نیز شأن نزول آیه را در ØÙ‚ عبدالله بن اÙبیّبن سلول دانسته اند Ú©Ù‡ کنیزان خود را به بغا وا Ù…ÛŒ داشت . آنان نزد پیامبر از او شکایت کردند Ùˆ آیة مذکور نازل شد (نیز رجوع کنید به زنا * ).
منابع : علاوه بر قرآن Ø› Ù…Øمودبن عبدالله آلوسی ØŒ Ø±ÙˆØ Ø§Ù„Ù…Ø¹Ø§Ù†ÛŒ ØŒ چاپ Ù…Øمود شکری آلوسی ØŒ بیروت ( بی تا. ) Ø› ابن ابی الØدید، Ø´Ø±Ø Ù†Ù‡Ø¬ البلاغه ØŒ چاپ Ù…Øمد ابوالÙضل ابراهیم ØŒ قاهره ١٣٨٥Ù€١٣٨٧/ ١٩٦٥Ù€ ١٩٦٧ØŒ بیروت ( بی تا. ) Ø› ابن Øجر عسقلانی ØŒ ÙØªØ Ø§Ù„Ø¨Ø§Ø±ÛŒ ØŒ چاپ Ù…Øب الدین خطیب ØŒ قاهره ١٤٠٧/١٩٨٦Ø› ابن شهید ثانی ØŒ معالم الدین Ùˆ ملاذالمجتهدین ØŒ قسمت اصول Ùقه معرو٠به معالم الاصول ØŒ چاپ مهدی Ù…Øقق ØŒ تهران ١٣٦٢ Ø´ Ø› ابن عبدالبرّ، الاستیعاب ÙÛŒ معرÙØ© الاصØاب ØŒ چاپ علی Ù…Øمد بجاوی ØŒ قاهره ( ١٣٨٠/١٩٦٠ ) Ø› ابن کثیر، تÙسیر القرآن العظیم ØŒ بیروت ( بی تا. ) Ø› ابن کلبی ØŒ کتاب الاصنام ØŒ چاپ اØمد زکی پاشا، قاهره ١٣٣٢/١٩١٤؛ابن منظور، لسان العرب ØŒ بیروت ١٤١٢/١٩٩٢Ø› Øسین بن علی ابوالÙØªÙˆØ Ø±Ø§Ø²ÛŒ ØŒ تÙسیر Ø±ÙˆØ Ø§Ù„Ø¬Ùنان Ùˆ Ø±ÙˆØ Ø§Ù„Ø¬ÙŽÙ†Ø§Ù† ØŒ چاپ ابوالØسن شعرانی Ùˆ علی اکبر غÙاری ØŒ تهران ١٣٨٢Ù€١٣٨٧Ø› Ù…Øمدبن یوس٠ابوØیان ØŒ تÙسیر البØرالمØیط ØŒ بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣Ø› هاشم بن سلیمان بØرانی ØŒ البرهان ÙÛŒ تÙسیر القرآن ØŒ چاپ Ù…Øمودبن جعÙر موسوی زرندی ØŒ تهران ١٣٣٤ Ø´ Ø› Ù…Øمدبن اسماعیل بخاری جعÙÛŒ ØŒ صØÛŒØ Ø§Ù„Ø¨Ø®Ø§Ø±ÛŒ ØŒ بیروت ( بی تا. ) Ø› Øسین بن مسعود بغوی ØŒ تÙسیرالبغوی : المسمی معالم التنزیل ØŒ چاپ عبدالرØمان العک Ùˆ مروان سوار، بیروت ١٤١٥/ ١٩٩٥Ø› عبدالله بن عمر بیضاوی ØŒ وارالتنزیل واسرارالتأویل ØŒ مصر ١٣٣٠ØŒ چاپ اÙست بیروت ( بی تا. ) Ø› ابراهیم بن Ù…Øمد ثقÙÛŒ ØŒ الغارات ØŒ بیروت ١٤٠٧Ø› عبد علی بن جمعه Øویزی ØŒ کتاب تÙسیر نورالثقلین ØŒ چاپ هاشم رسولی Ù…Øلاتی ØŒ چاپ اÙست قم ١٣٨٣Ù€ ١٣٨٥Ø› ویلیام جیمز دورانت ØŒ تاریخ تمدن ØŒ ج ١: مشرق زمین گاهوارة تمدن ØŒ ترجمة اØمد آرام ØŒ تهران ١٣٦٧ Ø´ Ø› Øسین بن Ù…Øمد راغب اصÙهانی ØŒ المÙردات ÙÛŒ غریب القرآن ØŒ چاپ Ù…Øمد سید کیلانی ØŒ بیروت ( بی تا. ) Ø› Ù…Øمودبن عمر زمخشری ØŒ الکشا٠عن Øقائق غوامض التنزیل ØŒ بیروت ( بی تا. ) ؛مØمدØسین طباطبائی ØŒ المیزان ÙÛŒ تÙسیرالقرآن ØŒ بیروت ١٣٩٠Ù€١٣٩٤/ ١٩٧١Ù€١٩٧٤Ø› Ùضل بن Øسن طبرسی ØŒ مجمع البیان ÙÛŒ تÙسیر القرآن ØŒ بیروت ( بی تا. ) Ø› Ù…Øمدبن جریر طبری ØŒ جامع البیان ÙÛŒ تÙسیر القرآن ØŒ بیروت ( بی تا. ) Ø› Ù…Øمدبن Øسن طوسی ØŒ التبیان ÙÛŒ تÙسیر القرآن ØŒ چاپ اØمد Øبیب قصیر عاملی ØŒ بیروت ( بی تا. ) Ø› جوادعلی ØŒ المÙصل ÙÛŒ تاریخ العرب قبل الاسلام ØŒ بیروت ١٩٧٦Ù€ ١٩٧٨Ø› Ù…Øمدبن عمر Ùخر رازی ØŒ التÙسیر الکبیر ØŒ قاهره ( بی تا. ) Ø› چاپ اÙست تهران ( بی تا. ) ØŒ Ù…Øمدبن اØمد قرطبی ØŒ الجامع لاØکام القرآن ØŒ بیروت ١٤٠٧/١٩٨٧Ø› اØمدبن Ù…Øمد قسطلانی ØŒ ارشاد الساری Ù„Ø´Ø±Ø ØµØÛŒØ Ø§Ù„Ø¨Ø®Ø§Ø±ÛŒ ØŒ بیروت ( بی تا. ) Ø› علی بن ابراهیم قمی ØŒ تÙسیرالقمی ØŒ بیروت ١٤١٢Ø› Ù…Øمدبن یوس٠کرمانی ØŒ صØÛŒØ Ø§Ø¨ÛŒ عبدالله البخاری Ø¨Ø´Ø±Ø Ø§Ù„Ú©Ø±Ù…Ø§Ù†ÛŒ ØŒ بیروت ١٤٠١/ ١٩٨١Ø› Ù…Øمدباقر بن Ù…Øمدتقی مجلسی ØŒ بØارالانوار ØŒ بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣Ø› علی بن Øسین مسعودی ØŒ مروج الذهب Ùˆ معادن الجوهر ØŒ چاپ شارل پلا، بیروت ١٩٦٥Ù€ ١٩٧٩Ø› Ù…Øمدبن اØمد مقدسی ØŒ اØسن التقاسیم ÙÛŒ معرÙØ© الاقالیم ØŒ بیروت ١٤٠٨/١٩٨٧Ø› Ù…Øمدبن عمر واقدی ØŒ کتاب المغازی للواقدی ØŒ چاپ مارسدن جونس ØŒ لندن ١٩٦٦Ø›
EI ٢ , suppl., s.v. "Bigha  '"; The Encyclopedia of religion , ed. M. Eliade, NewYork ١٩٨٧, s.v. "Hierodouleia" (by FrØ¥dØ¥rique Apffel Marglin).
/ اکبر ترابی /