دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٤٤٥
بَطَلْیَوْسی ، ابوایوب سلیمان بن محمد، معروف به ابن بطّال ، فقیه ، ادیب و شاعر مالکی قرن چهارم . از زندگی او آگاهی اندکی موجود است . از نسبت وی برمی آید که اهل بطلیوسِ قرطبه بوده است ، او در قرطبه به تحصیل پرداخت اما از نام مشایخ وی اطلاعی در دست نیست (ابن اثیر، ج ٧، ص ٢٦٥؛ ابن بشکوال ، ج ١، ص ١٩٧). پس از تکمیل تحصیلات ، به تدریس و تألیف روی آورد. ابوعمربن عبدالبرّ و ابن حذّاء از جمله شاگردان او بوده اند (ابن اثیر، همانجا). بطلیوسی در اواخر عمر به اِلبیره مهاجرت کرد و در آنجا ساکن شد و تا پایان عمر همانجا بود (ابن بشکوال ، همانجا). از وی تألیفات چندی باقی مانده است از جمله المُقنع فی اصول الاحکام که دربارة آن گفته اند قاضیان از آن بی نیاز نیستند؛ اَلْمُوقِظ در زهد و پارسایی ؛ آداب الصوم ؛ الدّلیل الی طاعة الجلیل (ابن اثیر، همانجا؛ بغدادی ، ج ١، ستون ٤٧٨، ج ٢، ستون ٥٤٨؛ کحاله ، ج ٤، ص ٢٥٦، ٢٧٣). در منابع دیوان شعری به نام وی ثبت نشده ، لیکن منابع او را شاعری توانا معرفی کرده اند و به او لقب «عَیْن جُودی » داده اند، زیرا در اشعارش عبارت «یا عَین جودی » را فراوان به کار می برده است (زرکلی ، ج ٣، ص ١٣٢؛
ابن بشکوال ، همانجا). سال درگذشت او را منابع به اختلاف (ابن بشکوال ٤٠٠، ابن اثیر ٤٠٢، بغدادی و زرکلی ٤٠٤) ثبت کرده اند.
منابع :
(١) ابن اثیر، الکامل فی التاریخ ، بیروت ١٣٩٨ـ ١٤٠٨/ ١٩٧٨ـ ١٩٨٨؛
(٢) ابن بشکوال ، کتاب الصّلة ، قاهره ١٩٦٦؛
(٣) اسماعیل بغدادی ، ایضاح المکنون ، ج ١ و ٢، در حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٣ و ٤، بیروت ١٤١٠/ ١٩٩٠؛
(٤) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٦؛
عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١ چاپ افست بیروت ( بی تا. ) .
/ عبدالله کیانی فرید /