دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٣٤٩
بِسکِری ، ابوالقاسم ، یوسف بن علی بن جِبّارة بن محمدبن عُقَیل هذلیِ مغربیِ بسکری ، نحوی نابینا و متکلم و عالم به قرائات شاذّ و مشهور قرآن در قرن پنجم . در٤٠٣ به دنیا آمد. کثیرالسفر بود و از بِسکِرة مغرب به سرزمینهای شرقی جهان اسلام سفر کرد و از دورترین دیار مغرب تا باب فرغانه از محضر بسیاری از مشایخ علمی کسب دانش کرد و قرائتهای مختلف را فراگرفت (زرکلی ، ج ٨، ص ٢٤٢؛ ذهبی ، ج ٣، ص ٢٦٢؛ یاقوت حموی ، ١٩٦٥، ج ١، ص ٦٢٥). در بغداد، از کسانی چون ابوالعلاء محمدبن علی بن یعقوب واسطی قرائت آموخت ، در اصفهان ، از حافظ ابونُعیم احمدبن عبدالله اصفهانی (متوفی ٤٣٠) سماع حدیث کرد، و در نیشابور، نزد زین الاسلام ابوالقاسم قشیری (متوفی ٤٦٥) حدیث خواند و قشیری در مسائل نحوی از آرای او استفاده می کرد (ناصر یفینی ، ص ٧٥١ـ٧٥٢) علاوه بر این ، از دیگر مشایخ حدیث نیشابور، چون احمد مغربی و حاکم نیشابوری و مَخلَدی و خَفاف و ابوبکربن ابی القاسم (همان ، ص ٧٥٢) سماع حدیث کرد. خواجه نظام الملک طوسی در ٤٥٨ او را در مقام مُدرس قرائات قرآن در مسجد نظامیة نیشابور منصوب و برای او حقوق ماهانه مقرر کرد. بسکری در این منصب باقی بود تا در ٤٦٥ درگذشت (همان ، ص ٧٥١ـ٧٥٢؛ یاقوت حموی ، ١٣٥٥ـ١٣٥٧، ج ٢٠، ص ٦٢). او در قرائات قرآن کتاب الکامل را نوشت (یانعی ، ج ٣، ص ٧٢؛ زرکلی ؛ ذهبی ، همانجاها).
منابع :
(١) محمدبن احمد ذهبی ، العبر فی خبر من غبر ، ج ٣، چاپ فواد سید، کویت ١٩٨٤؛
(٢) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٩؛
(٣) ابراهیم بن محمد صریفینی ، تاریخ نیسابور: المنتخب من السیاق ، چاپ محمد کاظم محمودی ، قم ١٣٦٢ ش ؛
(٤) عبدالله بن اسعد یافعی ، مرآة الجنان و عبرة الیقظان ، بیروت ١٤١٧/١٩٩٧؛
(٥) یاقوت حموی ، معجم الادباء ، مصر١٣٥٥ـ١٣٥٧/١٩٣٦ـ١٩٣٨، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٦) همو، معجم البلدان ، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ١٨٦٦ـ١٨٧٣، چاپ افست تهران ١٩٦٥.
/نورالله کسائی /