دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٣٤٣
بسطامی ، هدایت اللّه بن عبداللهِ اَوَرسیجی شاهرودی ، فقیه ، عالم و مؤلف امامی قرن سیزدهم . زمان تولد او نامعلوم و محل تولدش اَوَرسیج ، از توابع بسطام ، است . برخی منابع نسبت وی را اوریجی ضبط کرده اند که تصحیف شدة اَورسیجی است (زرکلی ، ج ٨، ص ٧٨؛
بغدادی ، ج ٢، ستون ٥٠٧؛
کحاله ، ج ١٣، ص ١٤٥). مدرس (ص ٩٥) او را به اَورسَج و امین (ج ١٠، ص ٢٦٣) به اورشیج منسوب دانسته اند. بسطامی پس از گذراندن دوران کودکی برای تحصیل علم به مشهد رفت و به کسب مقدمات علوم پرداخت (مدرس ، ص ٩٥ـ٩٦)، سپس برای تحصیلات بیشتر به اصفهان مسافرت کرد. وی فقه و اصول را از شیخ محمدتقی اصفهانی ، صاحب حاشیه بر معالم الاصول ، و علوم عقلی را از ملا اسماعیل واحدالعین ، صاحب حاشیه برشوارق الالهام عبدالرزّاق لاهیجی ، فرا گرفت (مدرس ، همانجا؛
امین ، ج ١٠، ص ٢٦٣؛
اعتمادالسلطنه ، ج ٢، ص ٧٠٨). بسطامی برای تکمیل تحصیلات و استفاده از علمای بزرگ ، به عتبات عالیات رفت و پس از نیل به درجة اجتهاد، به مشهد بازگشت و به نشر معارف شیعی و تدریس و تربیت شاگرد پرداخت . وی ، در ١٢٨١، به قصد حج به مکه رفت و پس از ادای مناسک ، بر اثر وبا، و به قولی طاعون ، درگذشت و در قبرستان ابیطالب دفن شد (مدرس ؛
امین ، همانجاها).
از جمله تألیفات او شرح شرایع الاسلام و شرح مبسوطی بر معالم الاصول است (آقابزرگ طهرانی ، ج ١٣، ص ٣٣١، ج ١٤، ص ٧٢؛
امین ؛
مدرس ؛
اعتمادالسلطنه ؛
زرکلی ؛
بغدادی ؛
کحاله ، همانجاها).
منابع :
(١) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی ، الذریعة الی تصانیف الشیعة ، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٢) محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه ، مطلع الشمس ، چاپ سنگی ١٣٠١ـ١٣٠٣، چاپ تیمور لیمودهی ، چاپ افست تهران ١٣٦٢ـ١٣٦٣ش ؛
(٣) محسن امین ، اعیان الشیعة ، چاپ حسن امین ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٤) اسماعیل بغدادی ، هدیة العارفین ، استانبول ١٩٥٥، چاپ افست تهران ١٣٨٧؛
(٥) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٠؛
(٦) عمررضا کحاله ، معجم المؤلفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
عبدالرحمان بن نصرالله
(٧) مدرس ، تاریخ علماء خراسان ، چاپ محمدباقر ساعدی خراسانی ، مشهد ١٣٤١ش .
/ عبدالله کیانی فرید/