دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٣٤٠
بسطامی ، علی بن طیفور ، مورخ و ادیب دربار سلطان عبدالله قطب شاه (١٠٣٥ـ١٠٨٣) و جانشین او سلطان ابوالحسن (١٠٨٣ـ١٠٩٨). در جوانی از بسطام به دکن مهاجرت کرد و در آنجاتحت تأثیر روحانی شیعی ، شیخ ملک محمد انصاری ، قرار گرفت . تا هنگام سقوط سلسلة قطب شاهیه * در ١٠٩٨ ساکن گُلکُندَه بود، سپس به ایران بازگشت . بسطامی چهار کتاب عربی را به فارسی ترجمه و دو کتاب فارسی تألیف کرده است . چهار ترجمة او عبارت اند از: عیون اخبارالرضا از ابن بابویه ( ( به نام ) تحفة ملکی ، خاتمه ١٠٥٨، نسخة خطی ، فارسی ١٤١٢، کتابخانة آصفیه ، حیدرآباد)؛ مکارم الاخلاق طبرسی (خاتمه ١٠٦٥)؛ گزیده هایی از نوشته های خواجه عبدالله انصاری ( انوارالتحقیق ، نسخة خطی ، ٢٨٩، کتابخانة سالار جنگ ، حیدرآباد) و تحفة الغرائب مشتمل بر احادیث نبوی و کلمات قصار مشایخ و فضلا. آثار فارسی او عبارت اند از: تحفة قطبشاهی ، مجموعه ای از کلمات قصار به سبک مرآت الامرا و دیگری حدائق السلاطین فی کلام الخواقین (تألیف ١٠٩٢ به فرمان سلطان ابوالحسن قطب شاه )، که تذکره ای شامل ترجمة احوال شاعران و نیز اطلاعات تاریخی نظیر مکاتبات میان فرمانروایان ایران و هند است (گ ١٥١). اثر اخیر به سه حدیقه و چند طبقه تقسیم شده است . دو حدیقة اول دربارة سلسله های ایرانی پیش از اسلام و چند پادشاه مسلمان آسیای مرکزی و هند است ، و در سومین حدیقه به اشعار وزرای برجسته ، امرا و سایر دیوانیان پرداخته است (گ ١٢٠ـ٢٠٠).
منابع :
(١) علی بن طیفور بسطامی ، تحفة الغرائب ، نسخة خطی کتابخانة سالار جنگ ، حیدرآباد، ش ٦٠٨، گ ١٦؛
(٢) همو، حدائق السلاطین فی کلام الخواقین ، نسخة خطی کتابخانة سالار جنگ ، حیدرآباد، ش ٢١٣، گ ٢٠١ پ ؛
(٣) T. N. Devare, A short history of Persian literature , Poona ١٩٦٠, ٣٤٦;
(٤) D.N.Marshall, Mughals in India: a bibliographic survey , vol. I: manuscripts, Bombay ١٩٦٧, ٥٨-٥٩;
(٥) Jan Rypka, et al., Iranische Literaturgeschichte , Leipzig ١٩٥٩, ٤٢٧;
(٦) H. K. Sherwani, History of the Qutb Shahi dynasty , New Delhi ١٩٧٤, ٦٠٣, ٦٨٧;
(٧) C. A. Storey, Persian literature: a bio- bibliographical survey , vol. I. London ١٩٢٧, ١٧٧, ٢٠٩.
/ م . ا. نعیم ( ایرانیکا ) /