دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٢٩٣
بَزَوفَری ، شهرت چند تن از محدّثان و علمای امامیه ، منسوب به قریة بَزَوفَر واقع در غرب دجله ، نزدیک واسط (یاقوت حموی ، ج ١، ص ٦٠٧؛ مامقانی ، ج ١، بخش ٢، ص ٥٢). مشهورترین آنان ابوعبدالله حسین بن علی بن سفیان از مشایخ مفید، ابن غضایری ، احمدبن عَبدون ، ابوالعباس سیرافی و تَلّعُکبری است . نجاشی ، حسین بن علی را با عنوان «ثقه » و «جلیل » و «شیخ فاضل » وصف کرده و کتابهای او را نام برده است : الرد علی الواقفه ، الحجّ ، ثواب الاعمال ، احکام العبید ، سیرة النبی و الائمة فی المشرکین ؛ و می افزاید که این کتابها را نزد شیخ مفید و ابن عبدون خوانده و روایت کرده است (ج ١، ص ١٧٣، ١٨٨ ـ ١٨٩، ٢٠٢، ٣٢٢). افندی اصفهانی (ج ٢، ص ١٥٢) ضمن نقل مطالب نجاشی ، شهرت او را بِزَوفَری ثبت کرده است . شیخ طوسی نیز در رجال خود او را نام برده و افزوده که نام کتابهایش را در الفهرست آورده است ، ولی در این کتاب اثری از نام او دیده نمی شود (طوسی ، ص ٤٦٦؛ مامقانی ، ج ١، بخش ٢، ص ٣٣٨؛ تستری ، ١٣٧٩ـ١٣٩١، ج ٣، ص ٣٠٩ـ٣١٠؛ قهپائی ، ج ٢، ص ١٩٠). تستری براساس یکی از توقیعات امام زمان علیه السلام در دوران غیبت ، که در آن از ابوعبداللّ'ه بزوفری نام برده شده ، احتمال داده است که او از سفیران آن حضرت نیز بوده است (١٣٧٩ـ١٣٩١، ج ١٠، ص ١١٩ـ١٢٠). از نامة ابوالعباس سیرافی به نجاشی دانسته می شود که بزوفری تا سال ٣٥٢ زنده بوده است (نجاشی ، ج ١، ص ١٧٣).
نوری (ج ٣، ص ٥٢١)، علاوه بر ابوعبدالله بزوفری ، فرزند او ابوجعفر محمّدبن حسین را نیز از مشایخ مفید یاد می کند. و این همان کسی است که دعای ندبه * ، که خواندن آن در میان شیعیان خصوصاً در روزهای جمعه متداول است ، از کتاب او نقل شده است (مجلسی ، ج ٩٩، ص ١٠٤). تستری (١٣٦٥ ش ، ص ١٠٩ـ١١١) به مناسبت بررسی سند این دعا هر دو احتمالِ صدور آن از شخصِ امام زمان ، و انشای خود بزوفری را مطرح کرده است .
احمدبن جعفربن سفیان بزوفری ، پسر عموی حسین بن علی نیز در شمارِ مشایخِ اجازاتِ حدیثی نام برده می شود. به گفتة شیخ طوسی (ص ٤٤٣ـ٤٤٤) تلعکبری در ٣٦٥ از او استماعِ حدیث کرده و اجازه گرفته است .
منابع :
(١) عبدالله بن عیسی افندی اصفهانی ، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء ، چاپ احمد حسینی ، قم ١٤٠١؛
(٢) محمدتقی تستری ، «پاسخ معقول و منطقی به یک سؤال »، نور علم ، دورة ٢، ش ٥ (شهریور ١٣٦٥)؛
(٣) همو، قاموس الرجال ، تهران ١٣٧٩ـ١٣٩١؛
(٤) محمدبن حسن طوسی ، رجال الطوسی ، نجف ١٣٨٠/١٩٦١؛
(٥) عنایة الله قهپائی ، مجمع الرجال ، چاپ ضیاءالدین علامة اصفهانی ، اصفهان ١٣٨٤ـ١٣٨٧، چاپ افست قم ( بی تا. ) ؛
(٦) عبدالله مامقانی ، تنقیح المقال فی علم الرجال ، چاپ سنگی نجف ١٣٤٩ـ١٣٥٢؛
(٧) محمدباقربن محمدتقی مجلسی ، بحارالانوار ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٨) احمدبن علی نجاشی ، رجال النجاشی ، چاپ محمد جواد نائینی ، بیروت ١٤٠٨/١٩٨٨؛
(٩) حسین بن محمدتقی نوری ، مستدرک الوسائل ، چاپ سنگی تهران ١٣١٨ـ١٣٢١، چاپ افست تهران ١٣٨٢ـ١٣٨٣؛
(١٠) یاقوت حموی ، معجم البلدان ، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ١٨٦٦ـ١٨٧٣، چاپ افست تهران ١٩٦٥.
/ حسن طارمی /