دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٢٧٤
بُزُرْج سابور ، طَسّوجی (ناحیه ای ) قدیمی که آثارِ آن در ده فرسخی شمال بغداد در ساحل شرقی رود دجله ، در منطقة سواد (یا دل ایرانشهر: ابن خرداذبه ، ص ٥) قرار دارد. به نوشتة ابن خرداذبه ، بزرج سابور یکی از طسّوجهای هفتگانة حوزة استان شاذهُرمُز و جزو آبریز سمت شرقی دجله بوده ، و نُه روستاق و ٢٦٣ خرمنگاه ، با محصولی حدود ٥٠٠ ، ٢ کُر گندم (٩٢٥ر٢ کیلوگرم ) و ٢٠٠ ، ٢ کُرجو داشته و درآمد پولی آن به ٠٠٠ ، ٣٠٠ درهم می رسیده است (ص ٦، ١٢). قدامة بن جعفر (٢٣٥) بزرج سابور را یکی از هفت طسّوج استان شاذقباد دانسته است . حمزة اصفهانی (ص ٤٧) در نیمة اول قرن چهارم ، نخستین کسی است که بزرج سابور (در متن عربی : بَرزَخ شاپور) را همان شهر عُکبَرا دانسته که شاپور ذوالاکتاف آن را ساخته است . ظاهراً عکبرا یکی از آبادیهای طسّوج بُزرج سابور بوده است . در همان زمان ، مسعودی (ص ٣٨) یکی از دهکده های معروف بزرج سابور را، به نام العَلْث ، در سمت شرقی دجله نام برده است . به نوشتة لسترنج (ص ٥٦) امروز نیز به همان نام در نقشه ها دیده می شود. به نوشتة یاقوت (ج ٣، ص ٧٠٥) بزرج سابور، معرّبِ وزرک شافور است که به سریانی عُکبَرا گفته می شود. نولدکه (ص ٣١) آن را وزرگ شَه پوهر ذکر کرده است .
منابع :
(١) ابن خرداذبه ، کتاب المسالک والممالک ، چاپ دخویه ، لیدن ١٩٦٧؛
(٢) حمزة بن حسن حمزة اصفهانی ، تاریخ سنی ملوک الارض والانبیاء علیهم الصلاة والسلام ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٣) قدامة بن جعفر، کتاب الخراج ، چاپ دخویه ، لیدن ١٩٦٧؛
(٤) گی لسترنج ، جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی ، ترجمة محمود عرفان ، تهران ١٣٦٤ ش ؛
(٥) علی بن حسین مسعودی ، کتاب التنبیه و الاشراف ، چاپ دخویه ، لیدن ١٩٦٧؛
(٦) تئودور نولدکه ، تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان ، ترجمة عباس زریاب ، تهران ( تاریخ مقدمه ١٣٥٨ ش ) ؛
یاقوت حموی ، معجم البلدان ، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ١٨٦٦ـ١٨٧٣، چاپ افست تهران ١٩٦٥.
/ حسین قرچانلو /