دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ١٢٦
بادیس بن منصوربن بُلُقّین بن زیری ، معروف به ابومَناد بادیس نصیرالدوله ، سومین سلطان خاندان زیریان
افریقیه وی در ١٦ ربیع الاول ٣٨٦ به سلطنت رسید (ابن عذاری ، ج ١، ص ٢٤٧)، افریقیة شرقی را به نایب امیر عربی سپرد و خود به دفع یورش اقوام زناتَه * ، که از ٣٨٦ به بعد از تاهِرت تا طرابلس پیشروی کرده بودند، پرداخت . در ٣٨٩ با زیری بن عَطیّه ، امیر مَغْراوه ، که اعمام بزرگ او و فُلْفُل بن سعید، رئیس زناته ، با او متحد بودند، روبرو شد و سرانجام آنان را در ٣٩١ شکست داد (ابن خلدون ، ج ٦، ص ١٥٧ ـ ١٥٨) این پیروزی را بیشتر به حَمّادبن بلقین ، عم بزرگ خویش ، مدیون بود که از ٣٩٥ به بعد یورش جدیدِ اقوام زناته را نیز دفع کرد، زیری از ٣٩٠ تا ٤٠٦ در مقابل مداخلات فاطمیان و بر ضدّ یانِس فلفل بن سعید و وَرّوبن سعید، در ایالت طرابلس وارد جنگ شد. مقارن با رفع تدریجی خطر زناته ها در جنوب شرقی ، ناگزیر شورش حماد، بانی قلعة بنی حماد، را سرکوب کرد. در جریان این لشکرکشی ، که در پایان ٤٠٥ شروع شد، بادیس ، پس از پیروزی قاطع در شِلیف (اول جمادی الاولی ٤٠٦) و محاصرة قلعه ، که شش ماه به طول انجامید، در ٣٠ ذیعقدة ٤٠٦، درگذشت (ابوالفداء، ج ٢، ص ١٣٢). دراین زمان ، حکومت حمادیان * تازه آغاز شده بود و اغتشاشهای ضد شیعه در تونس (٤٠٦) حکایت از جدایی بادیس از فاطمیان می کرد که در زمان پسر و جانشین او، مُعِزّبن بادیس ، به وقوع پیوست (ابن خلدون ، ج ٦، ص ١٥٩).
منابع :
(١) ابن ابی دینار، المؤنس فی تاریخ افریقیه و تونس ، ص ٧٦، ٧٨ ـ ٧٩؛
(٢) ابن اثیر، الکامل ، قاهره ١٣٥٣، ج ٧، ص ١٨٢، ١٩٨ـ٢٠٠، ٢١٨، ٢٧٦ـ٢٧٧؛
(٣) ابن خلدون ، تاریخ ابن خلدون المسمّی بکتاب العبر ، بیروت ١٣٩١/١٩٧١، ج ٦، ص ١٧، ٤٠ـ٤١، ١٤٥، ١٧١ـ١٧٢، ١٧٩، ج ٧، ص ٣٣، ٤١؛
(٤) ابن خلکان ، وفیات الاعیان ، قاهره ١٣١٠، ج ١، ص ٨٦ـ٨٧؛
(٥) ( ابن عذاری ، البیان المغرب فی اخبار الاندلس و المغرب ، ج ١، چاپ کولن و پرووانسال ، بیروت ١٤٠٠/١٩٨٠، ص ٢٣٩، ٢٤٨ـ٢٦٦ ) ؛
(٦) ابن عماد، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب ، بیروت ١٣٩٩/١٩٧٩، ج ٣، ص ١٧٨ـ١٧٩؛
(٧) ابن ناجی ، معالم ، ج ٣، ص ١٧٥ـ١٧٦؛
(٨) اسماعیل بن علی ابوالفداء، المختصر فی اخبار البشر ، بیروت ( بی تا. ) ، ج ٢، ص ١٣١؛
(٩) مفاخر البربر ، ص ٣٣ـ٤٢؛
(١٠) احمدبن عبدالوهاب نویری ، نهایة الارب ، چاپ G.Remiro ، ج ٢، ص ١٢٢ـ١٣٣، ١٣٨؛
(١١) Ibn Athir, al-Kamil , French trans. Fa gnan, index;
(١٢) Ibn Idh ari , Kal- Bayan a l- Mu gh rib , French trans. Fagnan, I, index;
(١٣) H. R. Idris, La berberie orientale sous les Z iri¦ des ;
(١٤) idem, "Sur le retour des Z â r â des Zirides a l'obedience fatiimide", AIEO, ii (١٩٥٣), ٢٧;
(١٥) Ibn Khaldun, Histore des Berberes , iv, index;
(١٦) Ibn Khat ib, A’ ma l , in Centenario M.Amari , ii, ٤٥٤, ٤٦٠, ٤٦١.
/ د. اسلام / ادریس