بَروده ، (ودودارا) ، شهری در مشرق بخش مرکزی ایالت گجرات و مغربِ قسمت مرکزی هند، واقع در کرانة رود ویشوامیتری ، جنوبِ شرقی احمدآباد. این شهر قبلاً مرکز ایالت بروده بوده ، اما اکنون جزو ایالت مادهیا بهارت است . اهالی آن را ودودارا می نامند که گویند تصحیف کلمة سنسکریتِ «وتودر» به معنای «در قلب درختانِ انجیرِ هندی » است . این درخت هنوز هم در پیرامون شهر یافت می شود. کلمة بَر در اردو نیز به معنای انجیر هندی است . «وات پات راکا» و «ویرک شترا» یا «ویراوتی » به معنای سرزمین جنگجویان نیز از نامهای قدیمی این شهر است که در شعر پَرمانَند ، شاعر گجراتی قرن یازدهم ، آمده است . جهانگردان متقدم انگلیسی آن را بارودرا نامیده اند. شهر اصلی با دیوارهای دژی قدیمی که اکنون ویران شده است محصور بود.

کهنترین اشاره ای که به این شهر شده در فرمانی متعلق به ١٩٦ است که از آن با نام «وداپادراکا» ، دهکده ای در نزدیکی شهر انکوتاکا ،یاد شده است . اما در قرن سوم / دهم ، وداپادراکا به صورت شهری در آمد و جای انکوتاکا را گرفت ، و بعد از اینکه چند بار نامش عوض شد، سرانجام بروده نامیده شد.

بروده تا ٦٩٦/١٢٩٧ تحت حکومت هندوها بود، از ٦٩٦ تا حدود ٨٠٣ سلطانهای مسلمان دهلی بر آن فرمان می راندند؛ از حدود ٨٠٣ تا حدود ٩٨١ بخشی از سلطان نشین مستقل گجرات * بود و در همین دوره شهر فعلی بنیان نهاده شد. از حدود ٩٨١ تا ١١٤٠ سلاطین مغول بر آن حکومت می کردند. سپس پیلاجی گایکوار آن را از دست سِربلندخان حاکم مغولی گجرات خارج کرد و سلسله ای را بنیان نهاد که تا هنگام ادغام این ایالت در کشور هند (١٣٢٨ ش / ١٩٤٩) در بروده حکومت می کرد. در ١١٤٤ پیشوا باجی رائو این شهر را به قصد بیرون پیلاجی محاصره کرد، ولی همینکه شنید نظام الملک آصف جاه قصد حمله به او را دارد از محاصرة آنجا دست کشید. پیلاجی سال بعد (١١٤٥) کشته شد و ابهی سینگ ، حاکم جودهپور ، با استفاده از اوضاع آشفته ، شهر و دژ را به تصرف خود درآورد. در ١١٤٧ داماجی ، جانشین پیلاجی ، شهر را تصرف کرد و چندی بعد با مؤمن خان حاکم مغول گجرات متحد شد. داماجی یکی از سرکردگان مهاراتا بود که در

سومین نبرد پانی پَت * (١١٧٥) با احمدشاه دُرّانی جنگیدند.با درگذشت داماجی ، کوچکترین فرزند او، فتح سینگ ، شهررا به نیابت سایاجی رائو، برادر ارشد خود که دیوانه بود،تصرف کرد.

در ١٢١٧/١٨٠٢، بریتانیا برای نظارت بر مناسبات کمپانی هندِشرقی با گایکوارها مقرّی در این شهر تأسیس کرد و اندکی بعد (١٢٢٠) پیمان اتحادی میان ایالت بروده و بریتانیا منعقد شد. با این حال ، خاندان گایکوار همچنان به استقلال در آن حکومت می کردند تا در ١٢٧٣ این شهر، و نیز همة ایالات بروده جزو مستملکات کمپانی هندِشرقی شد. بروده در ٢٣ مرداد ١٣٢٦ ش / ١٥ اوت ١٩٤٧ به اتحادیّة هند پیوست و سال بعد جزو ایالت بمبئی شد و از ١٣٣٩ ش / ١٩٦٠ قسمتی از ایالت تازه تأسیس گجرات گردید.

در بروده بناهای زیبای فراوانی ، مانند کاخ اصلی لکشمی ویلاس ، وجود دارد که به سبک معماری اسلامیِ هند و با صرف ٠٠٠ ، ٤٠٠ پوند ساخته شده است . در گنجینة جواهرات دولتی بروده پارچة قلاب دوزی شدة فاخری وجود دارد که به سنگهای قیمتی و دانه های مروارید مزین شده و برای پوشش قبر پیامبر صلّی اللّه علیه وآله وسلّم در مدینه بافته شده بوده است . بروده دارای دانشگاه و کتابخانة نفیسی است ، و مؤسسة تحقیقاتِ شرقیِ گایکوار آثار فارسی متعددی دربارة تاریخ اسلامی هند منتشر کرده است .از ١٣٥٠ ش / ١٩٧١، بروده رسماً ودودارا نامیده شد. جمعیت آن در ١٣٦٠ ش / ١٩٨١، ٤٧٣ ، ٧٣٤ تن برآورد شده است .

منابع :
(١) سارا ـ بهای ، حقیقتِ سرکارِ گایَکوْار ، نسخة خطی کتابخانة دیوان هند، ش ٤٥٢٥؛

(٢) EI ١ , s.v. "Baroda" (by J. S. Cotton);
(٣) F.A.H. Elliot, Rulers of Baroda , ١٩٣٤;
(٤) Imperial gazetteer of India , Oxford ١٩٠٨, VII, ٣١-٤٠, ٨١-٨٤;
(٥) V.P.Menon, The story of the integration of the Indian states , Calcutta ١٩٥٦, ٤١٦-٤٣٤;
(٦) White paper on Indian states , ١٩٥٠.

(٧) / بزمی انصاری ( د. اسلام )؛
با اضافاتی از ( بریتانیکا و آمریکانا ) /