دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥
باب (٣) ، عنوان برخی از مشایخ صوفیان آسیای مرکزی . این کلمه ظاهراً تلفظ محلّی «بابا * »ست که عنوان شایعتری برای پیران صوفیه بوده است . هجویری (ص ٣٠١) در ضمن ذکر یکی از پیران فرغانه به نام باب عم (در نسخه بدل : عمرو)، که به احتمال قوی همان باب فرغانی مذکور در طبقات الصوفیه است ، می گوید: «و همة درویشان آن دیار و مشایخ بزرگ را باب خوانند». حکایاتی نیز که خواجه عبداللّه انصاری (ص ٥٠٢) از باب فرغانی نقل کرده است مبنی بر اینکه به نزدش می آمدند و می گفتند: «ای باب ! دعایی بکن ...»، دلالت بر رواج این عنوان در مخاطبات آن نواحی دارد. از جمله کسانی که به این عنوان مشهور بوده اند و نامشان در منابع ضبط شده است باید از باب ارسلان ، شیخِ احمد یَسَوی (متوفی ٥٦٢) نام برد (رجوع کنید به کوپریلی ، فهرست )، و نیز از پیری دیگر به نام باب ماچین که در تاشکند سکونت داشته و برهان الدین آبریز (قرن نهم ) از مریدان او بوده است (واعظ کاشفی ، ج ٢، ص ٣٧٦).
منابع :
(١) عبدالله بن محمد انصاری ، طبقات الصوفیه ، چاپ عبدالحی حبیبی ، کابل ١٣٤١ش ؛
(٢) علی بن حسین واعظ کاشفی ، رشحات عین الحیات ، چاپ علی اصغر معینیان ، تهران ١٣٥٦ش ؛
(٣) علی بن عثمان هجویری ، کشف المحجوب ، چاپ ژوکوفسکی ، تهران ١٣٥٨ش ؛
(٤) Fuad Kopulu, Turk edebiyaunda ilk mutasavv i flar , Ankara ١٩٦٦.
/حامد الگار/