بابارکن الدین شیرازی ، مسعودبن عبداللّه ، عارف قرن هشتم . اصلاً از مردم بیضای فارس بود و بدین سبب برخی از منابع نسبت «بیضاوی » را هم به لقب او افزوده اند. جابری انصاری (ص ٣٢٥) نسبت «انصاری » را برای بابارکن الدین ذکر کرده و او را از خاندان جابری انصاری شمرده است و برخی از مؤلفان متأخر، به تبع او، آن را تکرار کرده اند (قمی ، ص ١١٦؛
مدرس ، ج ١، ص ٢١٣)؛
ولی این نسبت که در منابع قدیم ذکری از آن نیست پایه ای ندارد. بابارکن الدین در عرفان از شاگردان کمال الدین عبدالرزاق * کاشانی (متوفی ٧٣٦) و داود قیصری * (متوفی ٧٥١) و نعمان خوارزمی بود، ودر طریقت به سلسلة سهروردیه انتساب داشت . در اصفهان می زیست و در همانجا در ٢٦ ربیع الاول ٧٦٩ درگذشت .

مهمترین اثر او شرحی است فارسی بر فصوص الحکم ابن عربی * که آن را به تشویق استادش نعمان خوارزمی در سالهای ٧٣٩ـ٧٤٣ تألیف کرد و نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص نامید (بخش نخست این کتاب ، مشتمل بر سه فصل ، به کوشش رجبعلی مظلومی در ١٣٥٩ ش در تهران به چاپ رسیده است ). کتاب دیگری نیز به نام معلوم الخصوص من مفهوم الفصوص داشته که در زمان تألیفِ نصوص الخصوص ناتمام بوده (رکن الدین شیرازی ، ص ٣٣٨)، ولی در فهارس و کتابشناسیها به آن اشاره ای نشده است . به گفتة شیخ آذری در جواهر الاسرار ، بابارکن الدین رساله ای نیز به نام قلندریه داشته است که امروز از آن نشانی در دست نیست (اقبال ، ص ٤٦). اثر دیگر او شرح التائیة الکبری از ابن الفارض * (متوفی ٦٣٢) است به نام کشف الضّر فی نظم الدّرکه نسخی از آن موجود است (حاجی خلیفه ، ج ١، ص ٢٦٦؛
منزوی ، ج ٢، ص ١٣١٩). به فارسی نیز شعر می سروده و نمونه هایی از آن در نصوص الخصوص آمده است .

بابارکن الدین نه تنها در هنگام حیات مورد احترام همگان بود، پس از مرگ نیز از روحانیت او استمداد می جستند و قبرش همواره زیارتگاه خاص و عام بوده است . شیخ بهاءالدین عاملی (متوفی ١٠٣٠) به بابا رکن الدین معتقد بوده و شاگردش محمدتقی مجلسی اول (متوفی ١٠٧٠) در مشیخة شرح من لایحضره الفقیه داستان کرامت آمیزی دربارة مزار بابارکن الدین و شیخ بهاءالدین نقل کرده است (خوانساری ، ج ٧، ص ٧٨؛
معصوم علیشاه ، ج ١، ص ٢٦١؛
گزّی برخواری ، ص ٤٣ـ٤٤).

آرامگاه بابارکن الدین ، که از آثار تاریخی اصفهان است ، در دورة مغول ساخته شده است و بعداً در زمان شاه عباس اول صفوی ، احتمالاً در ١٠١٩ یا ١٠٢٩ (و نه ١٠٣٩ چنانکه اشتباهاً در کتیبه آمده است )، مرمّتی در آن به عمل آمد و ایوان کاشیکاری و صحن بدان افزوده شد. در زمان شاه سلطان حسین صفوی (١١١٢) نیز تعمیرات و تزییناتی در بقعه انجام شد. پس از آن در قرن سیزدهم برخی معتقدان در آن مرمّتهایی کردند. گنبد آرامگاه هرمی کثیرالاضلاعِ دوازده ترک است . بامی که گنبد روی آن ساخته شده هفت گوشه است و بنا روی پنج پایه قرار دارد. قبر بابارکن الدین در زیر گنبد در صُفه یا ایوان کوچکی در سمت چپِ درِ ورودی قرار دارد و از مرمر یکپارچه به شکل مکعب مستطیل ساخته شده است . عناوین و القاب و تاریخ وفات او در بالای قبر، بر قطعه سنگی مرمرین به خط ثلث نوشته شده است (هنرفر، ص ٤٩٤). بابارکن الدین نخستین دانشمند معروفی است که در قبرستان تخت فولاد دفن شده است ، ازینرو در قدیم تا چندی پیش از صفویه آنجا را «قبرستان بابارکن الدین » می نامیدند (همان ، ص ٤٩٣).

منابع :
(١) این مقاله عمدتاً تلخیصی است از تحقیق جلال الدین همایی با عنوان «بابارکن الدین شیرازی متوفی ٧٦٩ که در بقعه تاریخی اصفهان مدفون است » که در نامه مینوی گرد آورده حبیب یغمایی و ایرج افشار، تهران ١٣٥٠ ش ، ص ٤٨٠-٥١٠ به چاپ رسیده است . برای مآخذ دیگر رجوع کنید به عباس اقبال ، «بابارکن الدین و قبر او»، یادگار ، سال ٢، ش ٤ (آذر ١٣٢٤ ش )، ص ٤٢-٤٦؛
(٢) مسعودبن عبدالله بابارکن الدین شیرازی ، نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص : شرح فصوص الحکم محی الدین عربی ، چاپ رجبعلی مظلومی ، تهران ١٣٥٩ ش ؛
(٣) محمد حسن جابری انصاری ، تاریخ اصفهان وری ؛
(٤) مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه ، کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون ، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٥) محمدباقربن زین العابدین خوانساری ، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات ، چاپ اسدالله اسماعیلیان ، قم ١٣٩٠-١٣٩٢؛
(٦) عباس قمی ، هدیة الاحباب ، تهران ١٣٦٣ ش ؛
(٧) عبدالکریم بن مهدی گزی برخواری ، تذکرة القبور، چاپ ناصر باقری بید هندی ، قم ١٣٧١ ش ؛
(٨) محمد علی مدرس ، ریحانة الادب ، تهران ١٣٦٩ ش ؛
(٩) محمدمعصوم بن زین العابدین معصوم علیشاه ، طرائق الحقایق ، چاپ محمد جعفر محجوب ، تهران ١٣٣٩ـ١٣٤٥ ش ؛
(١٠) احمد منزوی ، فهرست نسخه های خطی فارسی ، ج ٢، تهران ١٣٤٩ ش ؛
(١١) لطف الله هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان ، اصفهان ١٣٤٤ ش ، ص ٤٩٥-٥٠٠.

/ احمد طاهری عراقی /

تصاویر این مدخل:
مقبره بابارکن الدین شیرازی در تخت فولاد اصفهان منبع :اصفهان موزه همیشه زنده