اصولا واژۀ «حكم» از نظر لغت به معنى «منع كردن به منظور اصلاح» است و لذا به «لگام حيوان»، «حكمة» (بر وزن صدقة) گفته مى‌شود، سپس اين كلمه به بيان چيزى مطابق «حكمت»، اطلاق شده و همچنين به «علم و عقل» نيز با همين تناسب «حكم» گفته مى‌شود.

آيۀ مورد بحث مى‌گويد: «... (موسى گفت:) پروردگار من به من دانش بخشيد و مرا از پيامبران قرار داد».... فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْماً وَ جَعَلَنِي مِنَ اَلْمُرْسَلِينَ‌.

در اين كه آيا منظور از «حكم» در آيۀ فوق، همان مقام نبوت است يا علم و دانش و آگاهى‌؟ در ميان مفسران گفتگوست، امّا با توجه به ذيل خود اين آيه كه مقام «رسالت» را در برابر مقام «حكم» قرار داده، روشن مى‌شود كه «حكم» چيزى غير از رسالت و نبوّت است.

شاهد اين موضوع آيۀ ٧٩ سورۀ آل عمران[**]است كه مى‌گويد:

«براى من هيچ انسانى شايسته نيست كه خداوند به او كتاب و حكم و نبوت بخشد، سپس به مردم بگويد غير از خدا مرا پرستش كنيد و بندگان من باشيد...».

واژۀ «حكم» در پاره‌اى از موارد به معنى «فرمان نبوت و رسالت» آمده است و در موارد ديگرى به معنى «قضاوت» و گاهى نيز به معنى «عقل و خرد»، مثلا در آيۀ ٧٤ سورۀ انبياء[***]كه مى‌گويد: «و لوط را كه به او حكم و علم داديم...» در اين جا «حكم» از ميان معانى بالا، معنى اوّل مناسبتر به نظر مى‌رسد، هرچند منافاتى ميان آنها نمى‌باشد.

و منظور از «علم» در آيه، هرگونه دانشى است كه در سعادت و سرنوشت انسان اثر دارد[****].

واژۀ «حكم» گاهى به معنى «حكومت و قضاوت» آمده است، در آيۀ ١٦ سورۀ

[*]... فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْماً وَ جَعَلَنِي مِنَ اَلْمُرْسَلِينَ‌.شعراء/ ٢١.

[**]مٰا كٰانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اَللّٰهُ اَلْكِتٰابَ وَ اَلْحُكْمَ وَ اَلنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنّٰاسِ كُونُوا عِبٰاداً لِي مِنْ دُونِ اَللّٰهِ‌... آل عمران/ ٧٩.

[***]وَ لُوطاً آتَيْنٰاهُ حُكْماً وَ عِلْماً...انبياء/ ٧٤.

[****] در تفسير واژه‌هاى «حكم» و «علم» و تفاوت آنها، در همين مادّه سخن خواهيم گفت.