شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٣ - (ابراهيم/ ٢٤ )
توأم با هوسبازى» است و به گفتۀ «راغب» در كتاب مفردات: شدّت سرخوشى و سرمستى است و آن را يك نوع شادى و فرحى مىداند كه برحسب فرمان هوا و هوس انجام مىشود.
«قاموس قرآن» معنى خودپسندى و تكبرى را كه براثر وفور نعمت و قدرت ناشى مىشود برآن افزوده است. (ج ٥٢/٢٣ و به نقل از راغب و قاموس قرآن)
ا ص ر
اصر: (بقره/ ٢٨٦.)[*]
در اصل به معنى «نگهدارى و محبوس ساختن» است و به هر كار سنگين كه انسان را از فعاليت بازمىدارد، گفته مىشود، و نيز به «عهد و پيمانى» كه آدمى را محدود مىسازد، اطلاق شده است، به همين دليل «مجازات و كيفر» را گاهى «اصر» مىگويند.
در آيۀ ٨١ سورۀ آل عمران[**]، واژۀ «اصر» به معنى «عهد مؤكد» كه شكستن آن، مجازات سنگين دارد، آمده است. بنابراين اگر عهد و پيمان و يا مجازات و كيفر را «اصر» مىگويند، به خاطر محدوديتهايى است كه براى انسان ايجاد مىكند[***]. (ج ٢٩٧/٢ و ٤٨٦، ج ٣٩٨/٦.)
اصل
أَصْلِ:(ابراهيم/ ٢٤.)[****]
به معنى «پايه و اساس و بن و ريشه و قعر هر چيزى» است كه ساير قسمتها به آن
(بسيار دروغگوى هوسباز و متكبر است،ولى فردا مىفهمند چه كسى دروغگوى هوسباز است!»قمر/٢٥ و ٢٦.
[*]... رَبَّنٰا وَ لاٰ تَحْمِلْ عَلَيْنٰا إِصْراً...«... پروردگارا! تكليف سنگينى بر ما قرار مده...» بقره/ ٢٨٦.
[**]... قٰالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلىٰ ذٰلِكُمْ إِصْرِي...«... سپس (خداوند به آنها) گفت: آيا به اين پيمان اقرار كرديد و عهد مرا پذيرفتيد و از پيروان خود بر اين موضوع پيمان گرفتيد؟...» آل عمران/ ٨١.
[***] سيوطى در كتاب الاتقان به نقل از «لغات القرآن» گويد: كلمۀ «اصرى» (آل عمران/ ٨١) به زبان نبطى، يعنى: «عهد و پيمان من». «ترجمۀ الاتقان، ج ٤٧٠/٢.».
[****]... ضَرَبَ اَللّٰهُ مَثَلاً كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهٰا ثٰابِتٌ وَ فَرْعُهٰا فِي اَلسَّمٰاءِ.«... خداوند كلمۀ