بى‌اساس بودن آنهاست آمده، ولى در مورد قول سوّم نه تنها چنين تعبيرى نيست، بلكه تعبير «بگو پروردگارم از تعداد آنها آگاه‌تر است» و همچنين «تعداد آنها را تنها گروه كمى مى‌دانند» ذكر شده است كه اين خود دليل است بر تأييد اين قول. (ج ٣٨٣/١٢.)

خمس: (انفال/ ٤١.)[*]

بر وزن «عنق» به معنى «پنج‌يك يا يك‌پنجم» است. اهل سنّت عقيده دارند كه «خمس» منحصر به غنايم جنگى است، زيرا در آيه لفظ «غنمتم» آمده است و نيز دربارۀ جنگ بدر است چنان كه از خود آيه و از قبل و بعد آن روشن است، ولى بايد دانست كه «غنيمت» فقط به معنى غنايم جنگى نيست در «اقرب الموارد» آن را غنايم جنگى و هر چيزى كه به دست آيد معنى كرده است در «المنجد» آن را غنايم جنگى و هر فايدۀ ديگر گفته است[**].

«تفسير نمونه» مى‌گويد اين آيه در حقيقت بازگشت به همان مسئله «غنايم» است به تناسب آياتى كه دربارۀ جهاد، قبل از اين گفته شده (زيرا در چند آيۀ قبل اشارات مختلفى به موضوع جهاد شده است) و از آنجا كه جهاد غالبا با مسئله غنايم آميخته است تناسب با ذكر حكم غنايم دارد (اما چنان كه خواهيم گفت قرآن در اين جا حكم را از مسئله غنايم جنگى نيز فراتر برده و به همۀ درآمدها اشاره كرده است). آيه مى‌فرمايد:

«و بدانيد هرگونه غنيمتى به شما رسد خمس آن براى خدا و براى پيامبر و براى ذى القربى و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه است، اگر شما به خدا و آنچه بر بنده خود در روز جدايى حق از باطل، روز درگيرى دو گروه (با ايمان و بى‌ايمان يعنى روز جنگ بدر) نازل كرديم، ايمان آورده‌ايد...» انفال/ ٤١.

موضوع مهمّى كه در اين آيه بايد مورد بررسى دقيق قرار گيرد اين است كه آيا لفظ

(اين تعبير شبيه همان چيزى است كه در فارسى مى‌گوييم «تير در تاريكى انداختن» و چون غالبا تير در تاريكى به هدف اصابت نمى‌كند اين نوع قضاوتها غالبا درست از آب در نمى‌آيد. (نمونه، ج ٣٨٦/١٢.)

(*)وَ اِعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي اَلْقُرْبىٰ وَ اَلْيَتٰامىٰ وَ اَلْمَسٰاكِينِ وَ اِبْنِ اَلسَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّٰهِ وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلىٰ عَبْدِنٰا يَوْمَ اَلْفُرْقٰانِ يَوْمَ اِلْتَقَى اَلْجَمْعٰانِ‌...انفال/ ٤١.

[**] قاموس قرآن، مادّه «خمس».