شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٧٣ - قوم «تبّع» چه كسانى بودند؟ (سور١٧٢٨ دخان، آي١٧٢٨ ٣٧ )
پيشگامان اسلام پيروى كردند شامل مىشود. (ج ١٠٢/٨.)
قوم «تبّع» چه كسانى بودند؟ (سورۀ دخان، آيۀ ٣٧.)[*]
سرزمين يمن كه در جنوب جزيرۀ عربستان قرار دارد از سرزمينهاى آباد و پربركتى است كه در گذشته مهد تمدن درخشانى بوده است، پادشاهانى برآن حكومت مىكردند كه «تبع» (جمع آن «تبابعه») نام داشتند، به خاطر اين كه مردم از آنها «تبعيت» مىكردند و يا از اين نظر كه يكى بعد از ديگرى روى كار مىآمدند.
به هر حال «قوم تبّع» جمعيتى بودند با قدرت و نيروى فراوان و حكومت پهناور و گسترده.
در آيۀ مورد بحث به دنبال بحثى كه پيرامون مشركان مكّه و لجاجت و انكار آنها نسبت به معاد آمده با اشاره به سرگذشت «قوم تبّع» آنها را تهديد مىكند كه نه تنها عذاب الهى در قيامت در انتظارشان است كه در اين دنيا نيز سرنوشتى همچون قوم گنهكار تبّع پيدا خواهند كرد.
مىفرمايد: «آيا آنها بهترند، يا قوم تبّع و كسانى كه پيش از آنان بودند؟!» دخان/ ٣٧.
روشن است كه مردم حجاز از سرگذشت «قوم تبّع» كه در همسايگى آنان مىزيستند كموبيش اطلاع داشتند و لذا در آيه شرح بيشترى پيرامون آنها نمىدهد، همين اندازه مىگويد بترسيد از اين كه سرنوشتى همانند آنها و اقوام ديگرى كه در گرداگرد شما در مسيرتان بهسوى شام و در سرزمين مصر نزديك شما زندگى داشتند پيدا كنيد.
تنها در دو مورد از قرآن مجيد واژۀ «تبّع» آمده است، يكى در همين آيۀ مورد بحث و ديگرى در آيۀ ١٤ سورۀ ق، آنجا كه مىگويد:
وَ أَصْحٰابُ اَلْأَيْكَةِ وَ قَوْمُ تُبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ اَلرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ.«و اصحاب ايكه (صاحبان سرزمينهاى پردرخت قوم شعيب) و قوم تبّع، هركدام رسولان خدا را تكذيب كردند و وعدۀ عذاب دربارۀ آنها تحقق يافت». ق/ ١٤.
همان گونه كه قبلا نيز اشاره شد «تبّع» يك لقب عمومى براى ملوك و شاهان يمن بود مانند «كسرى» براى سلاطين ايران و «خاقان» براى شاهان ترك و «فرعون» براى سلاطين مصر و «قيصر» براى سلاطين روم.
اين تعبير «تبّع» از اين نظر بر ملوك يمن اطلاق مىشد كه مردم را به پيروى خود
[*]أَ هُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ وَ اَلَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ أَهْلَكْنٰاهُمْ إِنَّهُمْ كٰانُوا مُجْرِمِينَ.«آيا آنها بهترند يا قوم تبّع و كسانى كه پيش از آنان بودند؟ ما آنها را هلاك كرديم چرا كه مجرم بودند» دخان/ ٣٧.