شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧١٦ - اخْتَلَطَ (يونس/ ٢٤ )
مىشوند خدا را با اخلاص مىخوانند» عنكبوت/ ٦٥.
ضمنا تذكر اين نكته لازم است كه واژۀ «مخلص» (بر وزن مطلق) به صورت اسم مفعول به معنى «خالص شده» است نه به صورت اسم فاعلى كه به معنى «خالصكننده» است.
واژۀ «مخلص» (به فتح لام) در مرحلۀ عالى قرار دارد كه پس از مدتى جهاد با نفس، حاصل مىشود، همان مرحلهاى كه شيطان از نفوذ وسوسهاش در انسان مأيوس مىشود:
قٰالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ، إِلاّٰ عِبٰادَكَ مِنْهُمُ اَلْمُخْلَصِينَ. «شيطان گفت به عزّتت سوگند كه همۀ آنها را گمراه مىكنم مگر بندگان مخلصت را» ص/ ٨٢ و ٨٣.
و يا دربارۀ يوسف (ع) آمده است:
... إِنَّهُ مِنْ عِبٰادِنَا اَلْمُخْلَصِينَ.«... چرا كه او (يوسف) از بندگان مخلّص ما بود» يوسف/ ٢٤.
آيۀ فوق اشاره به اين است كه اگر ما امداد غيبى و كمك معنوى را به يارى يوسف فرستاديم، تا از بدى و گناه رهايى يابد، بىدليل نبود، او بندهاى بود كه با آگاهى و ايمان و پرهيزكارى و عمل پاك، خود را ساخته بود و قلب و جان او از تاريكيهاى شرك، پاك و خالص شده بود.
بنابراين جملهاى كه مىگويد: «او از بندگان مخلص ما بود» بيانگر اين حقيقت است كه خداوند بندگان مخلَص خود را هرگز در لحظات بحرانى تنها نمىگذارد و كمكهاى معنوى خود را از آنان دريغ نمىدارد، بلكه با الطاف خفيّۀ خود و مددهاى غيبى كه توصيف آن با هيچ بيانى ممكن نيست، بندگان خود را حفظ مىكند و اين در واقع پاداشى است كه خداى بزرگ به اين گونه بندگان مىبخشد، پاداش پاكى و تقوا و اخلاص[*]. (ج ٣٧٤/٩ تا ٣٧٨.)
خلط
اخْتَلَطَ: (يونس/ ٢٤.)[**]
از «اختلاط» و در اصل از مادّۀ «خلط» گرفته شده و چنان كه «راغب» در
(*)دربارۀ واژۀ «مخلص» (به فتح لام) در جلد ١٣ تفسير نمونه، صفحه ٩١، ذيل آيۀ ٥١ سورۀ مريم تحت عنوان «مخلَص چه كسى است» بحث كوتاهى شده است.
[**]إِنَّمٰا مَثَلُ اَلْحَيٰاةِ اَلدُّنْيٰا كَمٰاءٍ أَنْزَلْنٰاهُ مِنَ اَلسَّمٰاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبٰاتُ اَلْأَرْضِ مِمّٰا يَأْكُلُ اَلنّٰاسُ