شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٨١ - حرور (فاطر/ ٢١ )
حر: (توبه/ ٨١.)[*]
به معنى «گرما» (ضد سرما) است و به طورى كه «راغب» در مفردات مىگويد بر دو گونه است:
١) گرمايى كه براثر اجسام و مواد گرمازا، در هوا رخ مىدهد، مانند حرارت خورشيد و آتش.
٢) گرما و حرارتى كه در بدن انسان عارض مىشود، مانند حرارت شخص تبدار.
به هر حال، آيۀ مورد بحث پيرامون رفتار و افكار منافقان در واقعۀ «تبوك» سخن مىگويد، آنها از شركت در جهاد تخلف جستند و با عذرهاى واهى در خانههاى خود نشستند و به گمان خود سلامت را بر خطرات ميدان جنگ ترجيح دادند و از اين عملى كه بر ضد رسول خدا (ص) مرتكب شدند خوشحال بودند، آنها نه تنها به تخلف خودشان از شركت در ميدان جهاد قناعت نكردند، بلكه با وسوسههاى شيطانى كوشش داشتند، ديگران را دلسرد و منصرف سازند و به آنها گفتند: «در اين گرماى سوزان تابستان بهسوى ميدان نبرد حركت نكنيد...»(وَ قٰالُوا لاٰ تَنْفِرُوا فِي اَلْحَرِّ)(ج ٦٣/٨ با اقتباس از مفردات)
حرور: (فاطر/ ٢١.)[**]
بر وزن «قبول» به معنى «باد گرم» (باد سوزان، مرگبار و خشككننده) است[***].
بعضى آن را به معنى باد سموم دانستهاند و بعضى به معنى «شدت حرارت آفتاب».
«زمخشرى» در كشاف مىگويد: «سموم» به بادهاى موذى و كشندهاى گفته مىشود كه در روز مىوزد، امّا «حرور» به همين بادها گفته مىشود، اعم از اين كه در روز باشد يا در شب.
آيۀ مورد بحث مثال جالبى براى مؤمن و كافر است كه آثار ايمان و كفر به
[*]... وَ قٰالُوا لاٰ تَنْفِرُوا فِي اَلْحَرِّ قُلْ نٰارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا...«... (تخلفجويان از جنگ تبوك به يكديگر و به مؤمنان) گفتند: در اين گرما (بهسوى ميدان) حركت نكنيد، به آنها بگو آتش دوزخ از اين هم گرمتر است...» توبه/ ٨١.
[**]وَ لاَ اَلظِّلُّ وَ لاَ اَلْحَرُورُ.«هرگز سايۀ (آرامبخش) با باد داغ و سوزان يكسان نيست» فاطر/ ٢١.
[***] مفردات، راغب، ماده «حرّ» و لسان التنزيل.