شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٥١ - «ايّه» يا «ايّها» (سور١٧٢٨ الرحمن، آي١٧٢٨ ٣١ )
المعجم الاحصائى لالفاظ القرآن الكريم، واژۀ «ايّه» ٣ بار و «ايّها» ١٥٠ بار در قرآن مجيد آمده است). (ج ١٤٦/٢٣.)يٰا أَيُّهَا:(آيۀ ١ سوره احزاب)[*].
بعضى از مفسران گفتهاند خطاب «يا ايّها» مخصوص مواردى است كه هدف، جلب عموم به مطلب است، هرچند مخاطب يك نفر باشد بخلاف خطاب به «يا» كه معمولا در مواردى گفته مىشود كه منظور شخص مخاطب است.[١]
و چون در آيۀ مورد بحث خطاب با «ايّها» شروع شده، عموميت هدف اين آيه (و امثال آن را) تأكيد مىكند.
شاهد ديگر براى تعميم اين است كه جمله:«... إِنَّ اَللّٰهَ كٰانَ بِمٰا تَعْمَلُونَ خَبِيراً»احزاب/ ٢. به صورت جمع آمده، مىگويد: «خدا به اعمال همۀ شما آگاه است» و اگر تنها پيامبر (ص) مخاطب بود مىبايست گفته شود: خدا به عمل تو آگاه است. (ج ١٩٠/١٧.)
(توبه كنيد باشد كه رستگار شويد»نور/٣١.و آيۀ:وَ قٰالُوا يٰا أَيُّهَا اَلسّٰاحِرُ اُدْعُ لَنٰا رَبَّكَ بِمٰا عَهِدَ عِنْدَكَ إِنَّنٰا لَمُهْتَدُونَ.«(و به موسى نسبت ساحرى دادند) گفتند اى ساحر بزرگ، تو از خداى خود چون تعهدى با تو دارد (كه دعايت مستجاب كند) بخواه تا عذاب از ما بردارد ما بدين شرط البته هدايت مىشويم» زخرف/ ٤٩.
[*]يٰا أَيُّهَا اَلنَّبِيُّ اِتَّقِ اَللّٰهَ وَ لاٰ تُطِعِ اَلْكٰافِرِينَ وَ اَلْمُنٰافِقِينَ...«اى پيامبر، تقواى الهى پيشه كن و از كافران و منافقان اطاعت منما» احزاب/ ١.
[١] تفسير «فخر رازى»، ج ١٩٠/٢٥، ذيل آيه.