شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٧ - اَتى١٦٤٨ (نحل/ ١ )
آمده است، چنين نتيجه مىگيريم كه «آزر» حتماً پدر ابراهيم نبوده است.
گاهى كلمۀ «اب» بر جدّ نيز اطلاق مىشود. در آيۀ ٣٨ سورۀ يوسف مىخوانيم كه «اسحاق» در زمرۀ آباء (پدران) يوسف شمرده شده، در حالى كه مىدانيم يوسف فرزند يعقوب و يعقوب فرزند اسحاق است. (ج ٤٦٥/١، ج ٤٠٩/٩، ج ٣٧٢/١٠.)
ا ب ى
يَأبى: (توبه/ ٣٢.)[*]
از «اباء» گرفته شده و به معنى «شدت امتناع و جلوگيرى كردن از چيزى» است و اين تعبير در آيۀ مورد بحث، اراده و مشيت حتمى پروردگار را براى تكميل و پيشرفت آيين اسلام به ثبوت مىرساند و مايۀ دلگرمى و اميدوارى همۀ مسلمانان نسبت به آيندۀ اين آيين است، اگر مسلمانان، مسلمان واقعى باشند! (ج ٣٦٩/٧.)
ا ت ى
اَتىٰ: (نحل/ ١.)[**]
اتى، يأتى، اتيانا، هم به معنى آمدن و هم به معنى آوردن است و گاهى نيز به معنى «انجام دادن و به جاى آوردن» آمده است.[***]
كلمۀ «اتى» در آيۀ مورد بحث، هرچند فعل ماضى است و به معنى تحقق اين فرمان در گذشته است، امّا مفهوم آن مضارعى است كه قطعاً تحقق مىيابد و اين گونه مفاهيم در قرآن فراوان است كه مضارع قطعى الوقوع با صيغۀ ماضى ذكر مىشود. (ج ١٥٢/١١)
[*]يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اَللّٰهِ بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ يَأْبَى اَللّٰهُ إِلاّٰ أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَ لَوْ كَرِهَ اَلْكٰافِرُونَ.«آنها مىخواهند نور خدا را با دهان خود خاموش كنند، ولى خدا جز اين نمىخواهد كه نور خود را كامل كند، هرچند كافران كراهت داشته باشند» توبه/ ٣٢.
[**]أَتىٰ أَمْرُ اَللّٰهِ فَلاٰ تَسْتَعْجِلُوهُ... «فرمان خدا (دائر به مجازات مشركان و مجرمان) فرارسيده است براى آن عجله نكنيد...» نحل/ ١.
[***] تبيين اللغات لتبيان الآيات، ج ٢٩/١.