شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٢٢ - (فجر/ ٩ )
ثلل
ثُلَّةٌ:(واقعه/ ١٣)[*]
چنان كه «راغب» در «مفردات» مىگويد، در اصل به معنى «قطعه مجتمع از پشم» است سپس به معنى «جماعت و گروه» (هر جمعيت انبوه و در هم فشرده) بهكاررفتهاست .
بعضى نيز آن را از «ثلّ عرشه» (تختش فروريخت و حكومتش قطع شد) گرفته و آن را به معنى «قطعه» مىدانند و در اين جا به قرينه مقابله با«وَ قَلِيلٌ مِنَ اَلْآخِرِينَ»واقعه/ ١٤. به معنى «قطعه عظيم» است.
طبق اين دو آيه (١٣ و ١٤ سورۀ واقعه) گروه زيادى از مقربان، از امتهاى پيشينند و تنها كمى از آنها از امت محمّد (ص) مىباشند و در آيۀ ٣٩ و ٤٠ سورۀ يادشده مىخوانيم:
ثُلَّةٌ مِنَ اَلْأَوَّلِينَ وَ ثُلَّةٌ مِنَ اَلْآخِرِينَ.
(كه مواهب و نعمتهاى الهى شامل گروه عظيمى از اصحاب اليمين مىشود)، گروهى از امتهاى گذشته و گروهى از امّت اسلام.
بعضى گفتهاند اين دو گروه هر دو از امت اسلامند، گروهى از اولين آنها و گروهى از آخرين آنها، ولى تفسير اول صحيحتر است. (ج ٢٠٦/٢٣ و ٢٢٦.)
ث م د
ثَمُودَ:(فجر/ ٩.)[**]
(من اعلام القرآن) از نظر ريشۀ لغت، چنان كه «راغب» در مفردات مىگويد، از مادۀ «ثمد» (بر وزن نمد) به معنى آب كمى است كه ماده نداشته باشد، و «مثمود» به كسى مىگويند كه از او زياد مطالبۀ اموال كنند به اندازهاى كه براثر بخشش، اموالش
[*]ثُلَّةٌ مِنَ اَلْأَوَّلِينَ.«گروهى كثيرى از امتهاى نخستين هستند» واقعه/ ١٣.
[**]وَ ثَمُودَ اَلَّذِينَ جٰابُوا اَلصَّخْرَ بِالْوٰادِ.«و قوم ثمود كه صخرههاى عظيم را از دره مىبريدند (و از آن خانه و كاخ مىساختند)» فجر/ ٩.