شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٩٩ - تحقيقى پيرامون آفرينش «جنّ»
(ج ٣١٤/٥.)
جن: (سبأ/ ١٢.)[*]
در اصل به معنى چيزى است كه از حواس بكلى پنهان و پوشيده است[**]و به تعبير قرآن نوعى از مخلوقات داراى عقل و شعور و تكليف است و چون از نظر ما انسانها ناپيداست، بههمينجهت «جنّ» ناميده مىشود (و فرق آن با انسان اين است كه انسان محسوس است و جنّ غير محسوس) و به طورى كه از آيات سورۀ جن استفاده مىشود آنها نيز مانند انسانها داراى دو گروهند: مؤمنان صالح و كافران سركش، و ما هيچگونه دليلى بر نفى چنين موجودى نداريم و چون مخبر صادق (قرآن) از آن خبر داده، مىپذيريم.
و گاه منظور از كلمۀ «جنّ» همان «شياطين» است، زيرا «جنّ» همانطور كه قبلا گفتيم در اصل لغت، به معنى هر موجود ناپيدا مىباشد و در آيۀ ٥٠ سورۀ كهف دربارۀ رئيس شياطين «ابليس» مىخوانيم:«كٰانَ مِنَ اَلْجِنِّ»او از «جنّ» بود، و نيز در آيۀ ٨٢ سورۀ انبياء آمده است: «ما بعضى از شياطين را مسخر او (سليمان) قرار داديم كه برايش (در درياها) غواصى مىكردند و كارهايى غير از اين براى او انجام مىدادند...».
آنچه در آيۀ فوق به عنوان شياطين آمده، در آيات ١٢ و ١٣ سورۀ سبأ به عنوان «جن» مطرح شده است و روشن است كه اين دو با هم منافات ندارد، زيرا مىدانيم «شياطين» نيز از تيرۀ «جنّ» مىباشند. (ج ٤٣٩/٥، ج ٤٧٥/١٣.)
تحقيقى پيرامون آفرينش «جنّ»
همانطور كه در قبل اشاره كرديم از مفهوم لغوى كلمۀ «جن» چنين به دست آمد كه موجودى ناپيداست و در قرآن مشخصات زيادى براى او ذكر شده است، از جمله اين كه:
١) موجودى است كه از شعلۀ آتش آفريده شده، برخلاف انسان كه از خاك آفريده شده است:وَ خَلَقَ اَلْجَانَّ مِنْ مٰارِجٍ مِنْ نٰارٍ.«و جنيان را از رخشندۀ شعلۀ آتش خلق كرد» الرّحمن/ ١٥.
[*]... وَ مِنَ اَلْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ...«... و گروهى از جن پيش روى سليمان به اذن پروردگار كار مىكردند...» سبأ/ ١٢.
[**] مفردات، راغب.