شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٩١ - تمام (انعام/ ١٥٤ )
و يعتبرون بقصصه، و يأتمرون باوامره، و ينتهون بنواهيه، ما هو و اللّه حفظ آياته و درس حروفه، و تلاوة سوره و درس اعشاره و اخماسه حفظوا حروفه، و اضاعوا حدوده، و انّما هو تدبّر آياته و العمل باركانه، قال اللّه تعالى كتاب انزلناه اليك مبارك ليدبّروا آياته منظور اين است كه آيات آن را با دقت بخوانند و حقايق آن را درك كنند و به احكام آن عمل كنند، به وعدههاى آن اميدوار و از وعيدهاى آن ترسان باشند، از داستانهاى آن عبرت گيرند، به اوامرش گردن نهند و نواهى آن را بپذيرند، به خدا سوگند منظور حفظ كردن آيات و خواندن حروف و تلاوت سورهها و ياد گرفتن اعشار و اخماس[١]آن نيست، آنها حروف قرآن را حفظ كردند اما حدود آن را ضايع ساختند، منظور تنها اين است كه در آيات قرآن بينديشند و به احكامش عمل كنند، چنان كه خداوند مىفرمايد: «اين كتابى است پربركت كه ما بر تو نازل كرديم تا در آياتش تدبر كنند[٢]». (ج ٤٣١/١-٤٣٢.)
تاليات: (صافات/ ٣.)[*]
اين واژه از «تلاوت» گرفته شده و جمع «تالى» است و به معنى گروههايى است كه اقدام به تلاوت چيزى مىكنند.
قابل توجه اين كه به گفتۀ بعضى از ارباب لغت جمع «تالى»، «تاليات» است و جمع «تالية»، «توالى»، و «تاليات» اشاره به تمام فرشتگان و جماعتهايى از مؤمنان است كه آيات الهى و ذكر خدا را پىدرپى تلاوت مىكنند. (ج ٩/١٩ و ١٠.)
ت م م
تمام: (انعام/ ١٥٤.)[**]
به معنى «كامل شدن اجزاى هر چيز و نيز به پايان يا به انجام رسيدن» است.
[١]منظور از «اعشار» و «اخماس» تقسيماتى است كه در قرآن مىشود مانند تقسيم به سى جزء و يا هر جزء به چهار حزب و امثال آن است.
[٢] نقل از ارشاد ديلمى، طبق تفسير الميزان، ذيل آيات مورد بحث.
[*]فَالتّٰالِيٰاتِ ذِكْراً.«و آنها كه پىدرپى ذكر (الهى) را تلاوت مىكنند» صافات/ ٣.
[**]ثُمَّ آتَيْنٰا مُوسَى اَلْكِتٰابَ تَمٰاماً عَلَى اَلَّذِي أَحْسَنَ...«سپس به موسى كتاب (آسمانى) داديم،