شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢١٣ - بُعْثِرَ (در آي١٧٢٨ ٩ سور١٧٢٨ عاديات)
«قابيل» مىخوانيم:
فَبَعَثَ اَللّٰهُ غُرٰاباً يَبْحَثُ فِي اَلْأَرْضِ...«خداوند كلاغى را بر انگيخت كه زمين را جستجو مىكرد...» مائده/ ٣١.
و در مورد عذابهاى زمينى و آسمانى اين كلمه بهكاررفتهاست:
قُلْ هُوَ اَلْقٰادِرُ عَلىٰ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذٰاباً مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ...«بگو او قادر است كه عذابى از طرف فوق يا از زير پاى شما بر شما بفرستد...» انعام/ ٦٥. (ج ٢٧٣/٥، ج ٣١/١٢.)
ب ع ث ر
بُعْثِرَ: (در آيۀ ٩ سورۀ عاديات)[*]
از مادۀ «بعثرة» (بر وزن منقبة) در اصل به معنى زير و رو كردن و بيرون آوردن و استخراج نمودن است و ازآنجا كه به هنگام احياى مردگان، قبرها زير و رو و آنچه در درون آنهاست ظاهر مىشود، اين تعبير در مورد رستاخيز بهكاررفتهاست. (ج ٢٥١/٢٧.) بُعْثِرَت: (در آيۀ ٤ سورۀ انفطار)[**]به معنى زير و رو شدن و پراكنده گشتن است، «راغب» در «مفردات»، بعيد نمىشمرد كه اين واژه مركب از دو واژه «بعث» و «اثيرت» بوده باشد[***]و لذا معنى هر دو را
[*]أَ فَلاٰ يَعْلَمُ إِذٰا بُعْثِرَ مٰا فِي اَلْقُبُورِ.«آيا (انسان) نمىداند روزى كه تمام آنچه در قبرهاست زنده مىشود» عاديات/ ٩.
[**]وَ إِذَا اَلْقُبُورُ بُعْثِرَتْ.«و آن زمان كه قبرها زير و رو شود (و مردگان خارج شوند). انفطار/ ٤.
[***] تبيين اللّغات لتبيان الآيات به نقل از مفسران بزرگ و ارباب لغت مىنويسد: «بعثرت» (بعث و أثار) اصل آن «بعث» است كه حرف آخر أثار (ر) به آخر آن پيوسته و به صورت رباعى در آمده است. پس «بعثر» از بعث و اثير (يا، بعث و اثير: بر انگيخته شد، پراكنده شد) تركيب شده و به مناسبت همين معناى تركيبى، اين فعل به قبور نسبت داده شده است. بنابراين «بعثرة» به معنى بر انگيختن و زير و رو ساختن چيزى را به قسمى كه باطن و درون آن بيرون آمده باشد و ظاهر شود. اين گونه تركيب دو فعل، در كلمات ديگر نيز آمده است، مانند: «بحثر» كه از «بحث» (جستجو كرد) و «أثار» (پراكنده كرد) و