شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٨ - اربة (نور/ ٣١)
اذن: بر وزن «افق» در اصل به معنى گوش است، ولى به اشخاصى كه زياد به حرف مردم گوش مىدهند و به اصطلاح «گوشى» هستند نيز اين كلمه اطلاق مىشود:... وَ يَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ...«و مىگويند او (پيامبر)، خوشباور و گوشى است!» توبه/ ٦١. و نيز به مفهوم استماع كردن و شنوا بودن كه كنايه از اطاعت فرمان و تسليم است، آمده است:وَ أَذِنَتْ لِرَبِّهٰا وَ حُقَّتْ.
«و تسليم فرمان پروردگارش شود، و سزاوار است چنين باشد» انشقاق/ ٢. (ج ١٥/٨، ج ٢٩٧/٢٦.)
ا ذ ى
اذى:
واژهاى است كه همۀ آزار را شامل مىشود. «راغب» در «مفردات» مىگويد:
«اذى» به معنى هرگونه ضررى است كه به يك موجود زنده برسد، چه در جان، يا در جسم، يا وابستگان به او، خواه دنيوى يا اخروى.
البته اين كلمه گاه در آيات قرآن در خصوص «ايذاى زبانى» به كار رفته، مانند آيه ٦١ سورۀ توبه:
وَ مِنْهُمُ اَلَّذِينَ يُؤْذُونَ اَلنَّبِيَّ وَ يَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ...«بعضى از آنها پيامبر را ايذاء مىكنند و مىگويند او آدم خوشباورى است و به حرف هركس گوش مىدهد.» ولى در آيات ديگر در مورد آزار بدنى نيز به كار رفته، مانند آيۀ ١٦ سورۀ نساء:
وَ اَلَّذٰانِ يَأْتِيٰانِهٰا مِنْكُمْ فَآذُوهُمٰا...«مردان و زنانى كه اقدام به ارتكاب آن عمل زشت (زنا) مىكنند آنها را آزار دهيد (و حد شرعى را بر آنها جارى كنيد)». (ج ٣٦٧/١٧-٣٦٨.)
ا ر ب
اربة: (نور/ ٣١)
در اصل از مادّۀ «ارب» (بر وزن عرب) - چنان كه «راغب» در «مفردات» مىگويد - به معنى «شدت احتياج» است كه انسان براى بر طرف ساختن آن چارهجويى مىكند،