شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٠٠ - حُنَفا (حج/ ٣١ )
حنف
حَنيف: (بقره/ ١٣٥.)[*]
از مادّۀ «حنف» به معنى «تمايل پيدا كردن از گمراهى به درستى و راستى» است و از آنجا كه پيروان توحيد خالص، از انحراف و شرك روى بر مىگردانند و به «راستى و استقامت» متمايل مىشوند به آنها «حنيف» گفته مىشود و به همين دليل، يكى از معانى «حنيف» مستقيم و صاف است.
بنابراين در زبان قرآن، «حنيف» به كسى گفته مىشود كه از آيين باطل زمان خود بهسوى آيين حق تمايل پيدا كرده و موحد و خداپرست شده است.
به اين ترتيب ملاحظه مىشود كه در تعبير «حنيف» اشارۀ لطيفى به فطرى بودن توحيد شده است، زيرا چشمپوشى كردن از روشهاى منحرف و روى آوردن به صراط مستقيم، خود هماهنگ فطرت است.
و از اين جا روشن مىشود، تفسيرهايى كه مفسران براى كلمۀ «حنيف» كردهاند، مانند: حجّ خانه خدا، پيروى از حق، پيروى ابراهيم و اخلاص عمل، همگى به همان معنى كلى و جامع بازگشت مىكند و اينها هريك مصداقى از آن است. (ج ٤٧١/١، ج ٤٦١/٢، ج ٣٩٧/٨، ج ٤٥١/١١.)
حُنَفا: (حج/ ٣١.)[**]
جمع «حنيف» به معنى كسى است كه از گمراهى و انحراف به استقامت و اعتدال تمايل پيدا كند، و به تعبير ديگر بر صراط مستقيم گام بر دارد (زيرا «حنف» به معنى «تمايل» است و تمايل از هرگونه انحراف نتيجهاش قرار گرفتن بر صراط مستقيم است).
آيۀ مورد بحث دربارۀ مراسم حج و تأكيد روى مسئله توحيد و اجتناب از هرگونه بت و
[*]... قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِيمَ حَنِيفاً وَ مٰا كٰانَ مِنَ اَلْمُشْرِكِينَ.«... (اى رسول ما) بگو (اين آيينهاى تحريف شده هرگز نمىتواند موجب هدايت شود) بلكه از آيين خالص ابراهيم كه از اديان باطل بهسوى دين حق مايل است پيروى كنيد و او هرگز از مشركان نبود» بقره/ ١٣٥.
[**]حُنَفٰاءَ لِلّٰهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ...حج/ ٣١.