شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٥٠ - جحيم (مائده/ ١٠ )
به معنى نفى چيزى است كه در دل، اثبات آن است، يا اثبات چيزى كه در قلب، نفى آن است[**]. و به تعبير ديگر انكار كردن واقعيات با علم به آنهاست، يعنى انسان، معتقد به چيزى باشد در عين حال آن را نفى كند و يا معتقد به نفى آن باشد، ولى با زبان آن را اثبات كند و اين بدترين نوع كفر است. به افراد بخيل و كم خير كه غالبا اظهار فقر مىكنند «جحد» گفته مىشود و «أرض جحدة» به معنى زمين كمگياه است.
بعضى ديگر از ارباب لغت «جحد» و «جحود» را نيز چنين تفسير كردهاند:
الجحود الانكار مع العلم: «جحود به معنى انكار توأم با علم است»[*].
بنابراين در مفهوم «جحد» هميشه يك نوع لجاجت يا عناد در برابر حق نهفته است.
بديهى است كسى كه با چنين صفتى با حقايق برخورد كند سرنوشتى جز انحراف از طريق حق نخواهد داشت، چرا كه تا انسان حقجو و حقطلب و تسليم در مقابل واقعيات نباشد به آنها نخواهد رسيد[***]. (ج ٣٠٢/١٦، ج ١٥٦/٢٠ و ٢٦٧.)
ج ح م
جحيم: (مائده/ ١٠.)[****]
از مادۀ «جحم» (بر وزن فهم) يا «جحمه» (بر وزن ضربه) گرفته شده و به معنى «شدت برافروختگى آتش است» و به همين دليل نام جهنّم، «جحيم» گذاشته شده است.
به آتشهاى سوزان و وسيع دنيا نيز احيانا جحيم گفته مىشود چنان كه در داستان ابراهيم (ع) مىخوانيم كه نمروديان گفتند:... فَأَلْقُوهُ فِي اَلْجَحِيمِ. «... و او را در آتش بيفكنيد» صافات/ ٩٧.
(مىكردند»فصلت/٢٨.
[**] الجحود نفى ما فى القلب اثباته و اثبات ما فى القلب نفيه.
(*) لسان العرب، اين تعريف را از جوهرى نقل مىكند.
[***] شرح بيشتر دراينباره را در جلد ١٥، صفحه ٤١٢، ذيل آيه ١٤ سورۀ نمل «تفسير نمونه» مطالعه فرماييد.
[****]وَ اَلَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآيٰاتِنٰا أُولٰئِكَ أَصْحٰابُ اَلْجَحِيمِ.«و كسانى كه كافر شدند و آيات ما را تكذيب كردند اهل دوزخند» مائده/ ١٠.