شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٩٣ - مبارك (آل عمران/ ٩٦ )
ازآنجا كه شتران به هنگام ثابت شدن در جايى، سينۀ خود را به زمين مىچسبانند اين مادّه در مورد او به كار مىرود (برك البعير).
و تدريجا اين مادّه در معنى ثبوت و دوام و استقرار چيزى بهكاررفتهاست، به «آبگير» ازآنجهت «بركه» گويند كه آب در آن ثابت است و «مبارك» را از اين نظر مبارك مىگويند كه خير آن باقى و برقرار است.
بنابراين، اين واژه به هر نعمت و موهبتى كه پايدار بماند (در برابر موجودات بىبركت و بىاثر و فانى) اطلاق مىشود.
قابل توجه اين كه در آيۀ مورد بحث، ايمان و تقوا نه تنها سبب نزول بركات الهى مىشود، بلكه باعث مىشود كه آنچه در اختيار انسان قرار گرفته در مصارف مورد نياز به كار گرفته شود، فى المثل امروز ملاحظه مىكنيم قسمت بسيار مهمى از نيروهاى انسانى و منابع اقتصادى در مسير «مسابقۀ تسليحاتى» و ساختن سلاحهاى نابودكننده صرف مىشود، اينها مواهبى هستند فاقد هرگونه بركت، به زودى از ميان مىروند و نه تنها نتيجهاى نخواهند داشت، ويرانى هم به بار مىآورند، ولى اگر جوامع انسانى ايمان و تقوا داشته باشند اين مواهب الهى به شكل ديگرى در ميان آنها در مىآيد و طبعا آثار آن باقى و برقرار خواهدماند و مصداق كلمۀ «بركات» خواهند بود. (ج ٢٠٨/٦ و ٢٦٦، ج ١٣٠/١٩.)
مبارك: (آل عمران/ ٩٦.)[*]
به معنى «پربركت و پرفايده» است و كعبه ازاينجهت مبارك است كه هم از نظر معنوى و هم از نظر مادى، يكى از پربركتترين سرزمينهاى جهان است، بركات معنوى اين سرزمين و جذبههاى الهى و تحرّك و جنبش و وحدتى كه در پرتو آن مخصوصا در مراسم حج به وجود مىآيد بر هيچكس پوشيده نيست و اگر تنها به جنبههاى صورى مراسم حج اكتفا نشود و روح و فلسفه آن زنده شود آنگاه بركت واقعى آن آشكارتر خواهد بود.
از نظر مادى با اين كه سرزمين خشك و بىآبوعلفى است و بههيچوجه از نظر
(مىگشاييم...» اعراف/ ٩٦.
[*]إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنّٰاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبٰارَكاً وَ هُدىً لِلْعٰالَمِينَ.«نخستين خانهاى كه براى مردم (و نيايش خداوند) قرار داده شد در سرزمين مكه است كه پربركت و مايۀ حيات جهانيان است» آل عمران/ ٩٦.