شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٦٢ - منظور از «بحر» و «يم» چيست؟
درياست و فساد در آن، ممكن است به صورت كمبود مواهب دريايى و يا ناامنىها و جنگهايى كه در درياها به وقوع مىپيوست، باشد.
در حديثى از امام صادق (ع) مىخوانيم:
«زندگى موجودات دريا بهوسيله باران است، هنگامى كه باران نبارد هم خشكيها به فساد كشيده مىشود و هم دريا، و اين هنگامى است كه گناهان فزونى گيرد![١]» البته آنچه در اين روايت آمده بيان يك مصداق روشن از فساد است و نيز آنچه دربارۀ نزول باران و حيات حيوانات دريايى در اين حديث ذكر شده، مسألهاى است كه دقيقا به تجربه رسيده كه هروقت باران كمتر ببارد ماهى در دريا كم خواهد شد و حتى از بعضى از ساحلنشينان شنيديم كه مىگفتند:
«فايدۀ باران براى دريا بيش از فايدۀ آن براى صحراست!» (ج/ ٤٥١/١٦.)
منظور از «بحر» و «يم» چيست؟
در قرآن مجيد بارها اين مطلب تكرار شده است كه موسى، بنى اسرائيل را به فرمان خدا از «بحر» عبور داد[**]و در چند مورد تعبير به «يم» شده است[*].
اكنون سخن در اين است كه منظور از «بحر» (در آيۀ ٦٣ سورۀ شعرا)[***]و نيز منظور از «يم»[****]چيست؟ آيا اشاره به رود پهناور و عظيم نيل است كه تمام آبادى سرزمين مصر از آن سرچشمه مىگرفته، يا اشاره به درياى احمر (و به تعبير ديگر بحر قلزم) است.
از تورات كنونى و همچنين كلمات بعضى از مفسران چنين بر مىآيد كه اشاره به «درياى احمر» است، ولى قرائنى در دست داريم كه نشان مىدهد منظور همان نهر عظيم نيل است، زيرا «بحر» در لغت - چنان كه راغب در مفردات مىگويد - در اصل به معنى آب فراوان و وسيع است و «يم» نيز همين معنى را مىرساند، بنابراين اطلاق اين دو كلمه بر
[١]تفسير قمى، به نقل از تفسير الميزان، ج ٢١٠/١٦. (در اين جا فقط به ترجمه حديث اكتفا كرديم)
[**] يونس/ ٩٠، طه/ ٧٧، شعراء/ ٦٣، دخان/ ٢٤.
[*] طه/ ٧٨، قصص/ ٤٠، ذاريات/ ٤٠.
[***]فَأَوْحَيْنٰا إِلىٰ مُوسىٰ أَنِ اِضْرِبْ بِعَصٰاكَ اَلْبَحْرَ فَانْفَلَقَ...«و به دنبال آن به موسى وحى كرديم عصايت را به دريا زن، دريا از هم شكافته شد» شعراء/ ٦٣.
[****] طه/ ٧٨.