شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٧٨ - خزى (زمر/ ٢٦ )
سخن بگويد.
از آنچه گفتيم ضمنا اين نكته روشن شد كه تفسير بعضى از مفسران، خزائن را به خصوص «آب و باران» و محدود ساختن آن در اين مصداق معين، نه تنها دليلى ندارد، بلكه متناسب با وسعت مفهوم آيه نيز نيست. (ج ٢٤٦/٥، ج ٥٨/١١-٥٩، ج ٤٥٥/٢٢.)
خ ز ى
خزى: (زمر/ ٢٦.)[*]
بر وزن «حزب» به معنى «خوارى و ذلت» و نيز به معنى «رسوايى و فضاحت و شرمندگى» است.
«راغب» در «مفردات» گويد: «خزى» به معنى «شكست روحى» [و شرمسارى] است كه يا از ناحيۀ خود انسان است و به صورت حياى مفرط جلوهگر مىشود و يا از ناحيۀ ديگرى است كه بر انسان تحميل مىشود.
مادّۀ «خزى» به معنى «دور ساختن» نيز آمده است، مثلا در آيه ٦٩ سورۀ حجر مىخوانيم:
وَ اِتَّقُوا اَللّٰهَ وَ لاٰ تُخْزُونِ.«(لوط به قومش گفت) و از خدا بپرهيزيد و مرا شرمنده نسازيد!» كه در اين جا گويى لوط مىخواهد بگويد مرا در برابر اين ميهمانها شرمنده و از آنها دور نسازيد!.
در آيۀ ٨٧ سورۀ شعرا در دعاى ابراهيم (ع) نسبت به پروردگار كه مربوط به روز بازپسين است چنين مىخوانيم:
وَ لاٰ تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ. «(پروردگارا!) مرا در روزى كه مردم مبعوث مىشوند، شرمنده و رسوا مكن».
اين تعبير از ناحيۀ ابراهيم (ع)، علاوه بر اين كه درس و سرمشقى است براى ديگران، نشانۀ نهايت احساس مسئوليت و اعتماد بر لطف پروردگار است[**]. (ج ١١٠/١١،
[*]فَأَذٰاقَهُمُ اَللّٰهُ اَلْخِزْيَ فِي اَلْحَيٰاةِ اَلدُّنْيٰا...«خداوند خوارى را در زندگى اين دنيا به آنها چشانيد...» زمر/ ٢٦.
(**) در جلد ٩ (پانوشت صفحه ١٦٢) تفسير نمونه (ذيل آيه ٦٦ سورۀ هود) دربارۀ مادّۀ «خزى» سخن