شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٤٥ - جباه (توبه/ ٣٥ )
آرى هركدام از اين كوهها، تكوين آنها، و آثار و بركات آنها در خور دقت و اهميّت است و براى انسانهاى بيدار نشانههاى زندهاى است از قدرت پروردگار. (ج ٤٢٩/٢٦ - ٤٣٠.)
جبن
«جبين»: (صافات/ ١٠٣.)[*]
به معنى «طرف صورت» است و دو طرف را «جبينان» مىگويند[**].
بعضى گفتهاند منظور از جملۀ«تَلَّهُ لِلْجَبِينِ»(در آيۀ مورد بحث) اين بود كه «ابراهيم (ع)» پيشانى پسر را (در موقع ذبح كردن او) به پيشنهاد خودش بر خاك نهاد، مبادا چشمش به صورت فرزند بيفتد و عواطف پدرى به هيجان درآيد و مانع اجراى فرمان خدا شود! (ج ١١٤/١٩.)
ج ب ه
جباه: (توبه/ ٣٥.)[***]
جمع «جبهه»، به معنى «پيشانى و موضع سجود» است و به قسمت بالاى ابروها و زير موهاى پيش سر، اطلاق مىشود و نيز جماعت مردم و قسمت جلو ميدان جنگ را «جبهه» گفتهاند. «راغب» مىگويد: جبهة النّاس به معنى «جامعه» است و نيز نام ستارهاى است در آسمان به نام اسد و تصوّر اين است كه بر اندام فلك چون پيشانى است.
[*]فَلَمّٰا أَسْلَمٰا وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ.«هنگامى كه هر دو (ابراهيم و فرزندش) تسليم و آماده شدند و ابراهيم جبين او را بر خاك نهاد (او را ندا داديم كه اى ابراهيم...)» صافات/ ١٠٣.
[**] به عبارت ديگر، «جبين» به يك طرف پيشانى و «جبينان» به دو طرف پيشانى گفته شده است.
[***]يَوْمَ يُحْمىٰ عَلَيْهٰا فِي نٰارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوىٰ بِهٰا جِبٰاهُهُمْ وَ جُنُوبُهُمْ وَ ظُهُورُهُمْ...«در آن روز كه آنها (طلا و نقره و ذخايرشان) در آتش جهنم گداخته مىشود و با آن، صورتها (پيشانى) و پهلوها و پشتهايشان را داغ مىكنند...» توبه/ ٣٥.