شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٢٠ - حاصب (عنكبوت/ ٤٠ )
را به هر قيمتى كه ممكن است براى مبارزه با موسى (ع) بسيج كنند! (ج ٢١٩/١٥.)
ح ص ب
حَصَبُ: (انبياء/ ٩٨.)[*]
بر وزن «ادب» از مادّۀ «حصب» (بر وزن اسب) به معنى «پرتاب كردن» است، به قطعات هيزم كه در تنور پرتاب مىكنند «حصب» گفته مىشود.
بعضى گفتهاند «حطب» (بر وزن سبب) كه به معنى «هيزم» است در لغات مختلف عرب، تلفظهاى متفاوتى دارد، بعضى از قبايل آن را «حصب» و بعضى ديگر «خضب» مىنامند و از آنجا كه قرآن براى جمع بين قبايل و طوائف و دلها بوده، گاه لغات مختلف آنها را به كار مىگيرد تا از اين راه، جمع قلوب شود، از جمله همين كلمۀ «حصب» كه تلفظى است از قبايل اهل يمن در واژۀ «حطب[١]».
به هر حال، آيۀ مورد بحث خطاب به مشركان مىگويد: آتشگيرۀ جهنم و هيزمى كه شعلههاى آن را تشكيل مىدهد خود شما و خدايان ساختگى شماست و همچون قطعههاى هيزم بىارزش يكى پس از ديگرى در جهنم پرتاب مىشويد! (ج ٥٠٦/١٣.)
حاصب: (عنكبوت/ ٤٠.)[**]
به معنى طوفانى (بادى) است كه سنگريزهها را حركت مىدهد و پشت سر هم بر جايى مىكوبد و در اصل از «حصباء» به معنى «سنگريزه» گرفته شده است.
درك اين معنى نيز براى كسانى كه شنهاى روان و بادهاى «حاصب» را (بادهايى كه تودههاى ريگ را با خود حركت مىدهد و از جايى به جاى ديگر منتقل مىكند) ديدهاند، بسيار ساده است، آنها مىدانند كه ممكن است در چند لحظه خانهها يا آباديهايى
[*]إِنَّكُمْ وَ مٰا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اَللّٰهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ...«شما و آنچه غير از خدا مىپرستيد هيزم جهنّم خواهيد بود...» انبياء/ ٩٨.
[١] تفسير ابو الفتوح رازى، ذيل آيه.
[**]... فَمِنْهُمْ مَنْ أَرْسَلْنٰا عَلَيْهِ حٰاصِباً...«بر بعضى از آنها طوفانى توأم با سنگريزه فرستاديم...» عنكبوت/ ٤٠.