شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤١٥ - (اسراء/ ١١٠ )
ج ه ر
تَجْهَرْ:(اسراء/ ١١٠.)[*]
در اصل از مادّۀ «جهر» و «جهار» گرفته شده و به معنى «آشكار و ظاهر شدن چيزى» است. «راغب» در مفردات مىگويد «جهر» ظهور چيزى است در برابر حسّ ديدن و شنيدن، همچنان كه در آيۀ ٥٥ سوره بقره آمده:... يٰا مُوسىٰ لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتّٰى نَرَى اَللّٰهَ جَهْرَةً...
«... اى موسى ما به تو ايمان نمىآوريم مگرآنكه خدا را آشكارا ببينيم...» و نيز در آيۀ ١١٠ سورۀ اسراء كه مورد بحث ماست:... وَ لاٰ تَجْهَرْ بِصَلاٰتِكَ وَ لاٰ تُخٰافِتْ بِهٰا...«... و نمازت را زياد بلند يا آهسته مخوان...» كه آيۀ اوّل، بيانگر روشن شدن چيزى در برابر حسّ بينايى است و آيۀ دوم مبيّن ظهور چيزى در برابر حسّ شنوايى است.
آيۀ اخير الذكر كارى به مسئله نمازهاى «جهريه» و «اخفاتيه» به اصطلاح معروف فقهى ندارد، بلكه ناظر به افراط و تفريط در بلند خواندن و آهسته خواندن است، مىگويد: نه بيش از حدّ بلند بخوان و فرياد بزن و نه بيش از حدّ آهسته كه تنها حركت لبها مشخص شود و صدايى به گوش نرسد.
در اين آيه ظاهر اين است كه «جهر» به معنى «فرياد كشيدن» و «اخفات» به معنى «آهسته خواندن» است آنچنان كه خود انسان هم نشنود.
در تفسير «على بن ابراهيم» از امام صادق (ع) دراينباره آمده است:
«جهر، اين است كه زياد صدا را بلند كنى و اخفاف آن است كه حتّى خودت نشنوى، هيچيك از اين دو را انجام نده، بلكه حدّ وسط ميان اين دو را انتخاب كن[١]».
و امّا «جهر» و «اخفات» در نمازهاى شبانه روزى، حكم ديگرى است، با مفهوم ديگر كه دلايل جداگانه دارد و اين دلايل را فقها در «كتاب الصلاة» آوردهاند.
(ج ٣٢٨/١٢-٣٢٩.)
[*]... وَ لاٰ تَجْهَرْ بِصَلاٰتِكَ وَ لاٰ تُخٰافِتْ بِهٰا وَ اِبْتَغِ بَيْنَ ذٰلِكَ سَبِيلاً.«... و نمازت را زياد بلند يا آهسته مخوان و در ميان اين دو، راهى (معتدل) انتخاب كن» اسراء/ ١١٠.
[١] تفسير نور الثقلين، ج ٢٣٤/٣.